Rajasthan Economy, Polity & Schemes тАв Exam Study Note

Rural & Urban Regional Development Programs Notes

Rajasthan Food Safety Officer (FSO 2026-27) Study Notes on Rural & Urban Development. Complete study material.

рдЬреАрд╡рди рдХреА рдЧреБрдгрд╡рддреНрддрд╛ рдореЗрдВ рд╡реГрджреНрдзрд┐рдГ рд╢рд╣рд░реА, рдЧреНрд░рд╛рдореАрдг рдПрд╡рдВ рдХреНрд╖реЗрддреНрд░реАрдп рд╡рд┐рдХрд╛рд╕

рд╡реИрд╢реНрд╡рд┐рдХ рд╢рд╣рд░реАрдХрд░рдг рдкреНрд░рд╡реГрддреНрддрд┐рдпрд╛рдБ

тЧП рд╡рд░реНрддрдорд╛рди рдореЗрдВ рджреБрдирд┐рдпрд╛ рдХреА 50% рд╕реЗ рдЕрдзрд┐рдХ рдЬрдирд╕рдВрдЦреНрдпрд╛ рд╢рд╣рд░реА рдХреНрд╖реЗрддреНрд░реЛрдВ рдореЗрдВ рдирд┐рд╡рд╛рд╕ рдХрд░рддреА рд╣реИред

тЧП рд╡рд░реНрд╖ 2050 рддрдХ рд╢рд╣рд░реА рдЬрдирд╕рдВрдЦреНрдпрд╛ 66.66% рддрдХ рдкрд╣реБрдБрдЪрдиреЗ рдХрд╛ рдЕрдиреБрдорд╛рдиред

тЧП рд╢рд╣рд░реАрдХрд░рдг рд╡реИрд╢реНрд╡рд┐рдХ GDP рдореЗрдВ 80% рдпреЛрдЧрджрд╛рди рджреЗрддрд╛ рд╣реИред

тЧП рд╢рд╣рд░реА рдХреЗрдВрджреНрд░ рд╡рд┐рдХрд╛рд╕, рдирд╡рд╛рдЪрд╛рд░ рдПрд╡рдВ рдЙрджреНрдпрдорд┐рддрд╛ рдХреЗ рдореБрдЦреНрдп рд╣рдм рд╣реЛрддреЗ рд╣реИрдВред

рднрд╛рд░рдд рдПрд╡рдВ рд░рд╛рдЬрд╕реНрдерд╛рди рдореЗрдВ рд╢рд╣рд░реАрдХрд░рдг

тЧП рднрд╛рд░рдд рдХреА рд╢рд╣рд░реА рдЖрдмрд╛рджреА 1961 рдореЗрдВ 17.97% рд╕реЗ рдмрдврд╝рдХрд░ 2011 рдореЗрдВ 31.14% рд╣реЛ рдЧрдИред

тЧП рд░рд╛рдЬрд╕реНрдерд╛рди рдореЗрдВ рд╢рд╣рд░реА рдЬрдирд╕рдВрдЦреНрдпрд╛ 1961 рдореЗрдВ 16.28% рд╕реЗ рдмрдврд╝рдХрд░ 2011 рдореЗрдВ 24.87% рд╣реБрдИред

тЧП 2021 рдореЗрдВ рд░рд╛рдЬрд╕реНрдерд╛рди рдХреА рд╢рд╣рд░реА рдЬрдирд╕рдВрдЦреНрдпрд╛ 26.33% рдФрд░ 2031 рддрдХ 27.74% рд╣реЛ рд╕рдХрддреА рд╣реИред

рдЬрдирд╕рдВрдЦреНрдпрд╛ рд╡реГрджреНрдзрд┐ рдФрд░ рд▓рд┐рдВрдЧрд╛рдиреБрдкрд╛рдд

тЧП рд░рд╛рдЬрд╕реНрдерд╛рди рдХреА рдХреБрд▓ рдЬрдирд╕рдВрдЦреНрдпрд╛ 2001 рдореЗрдВ 565 рд▓рд╛рдЦ рд╕реЗ рдмрдврд╝рдХрд░ 2031 рддрдХ 872 рд▓рд╛рдЦ рд╣реЛрдиреЗ рдХрд╛ рдЕрдиреБрдорд╛рдиред

тЧП рд╢рд╣рд░реА рдХреНрд╖реЗрддреНрд░реЛрдВ рдореЗрдВ рд▓рд┐рдВрдЧрд╛рдиреБрдкрд╛рдд 2001 рдореЗрдВ 890 рдорд╣рд┐рд▓рд╛рдПрдБ рдкреНрд░рддрд┐ 1000 рдкреБрд░реБрд╖ рд╕реЗ рдмрдврд╝рдХрд░ 2011 рдореЗрдВ 914 рдорд╣рд┐рд▓рд╛рдПрдБ рд╣реБрдЖред

тЧП рдЧреНрд░рд╛рдореАрдг рдХреНрд╖реЗрддреНрд░реЛрдВ рдореЗрдВ 2011 рдореЗрдВ рд▓рд┐рдВрдЧрд╛рдиреБрдкрд╛рдд 933 рдорд╣рд┐рд▓рд╛рдПрдБ рдкреНрд░рддрд┐ 1000 рдкреБрд░реБрд╖ рджрд░реНрдЬ рдХрд┐рдпрд╛ рдЧрдпрд╛ред

рдмрд╛рд▓ рд▓рд┐рдВрдЧрд╛рдиреБрдкрд╛рдд (0-6 рд╡рд░реНрд╖ рдЖрдпреБ рд╡рд░реНрдЧ)

тЧП рд╢рд╣рд░реА рдХреНрд╖реЗрддреНрд░реЛрдВ рдореЗрдВ 2001 рдореЗрдВ 887 рд▓рдбрд╝рдХрд┐рдпрд╛рдБ рдкреНрд░рддрд┐ 1000 рд▓рдбрд╝рдХреЗ рд╕реЗ рдШрдЯрдХрд░ 2011 рдореЗрдВ 874 рд╣реЛ рдЧрдпрд╛ред

тЧП рдЧреНрд░рд╛рдореАрдг рдХреНрд╖реЗрддреНрд░реЛрдВ рдореЗрдВ 2001 рдореЗрдВ 914 рд▓рдбрд╝рдХрд┐рдпрд╛рдБ рдкреНрд░рддрд┐ 1000 рд▓рдбрд╝рдХреЗ рд╕реЗ рдШрдЯрдХрд░ 2011 рдореЗрдВ 892 рд░рд╣ рдЧрдпрд╛ред

рд╕рд╛рдХреНрд╖рд░рддрд╛ рджрд░

тЧП рд░рд╛рдЬрд╕реНрдерд╛рди рдореЗрдВ рд╕рд╛рдХреНрд╖рд░рддрд╛ рджрд░ 2001 рдореЗрдВ 60.40% рд╕реЗ рдмрдврд╝рдХрд░ 2011 рдореЗрдВ 66.11% рд╣реЛ рдЧрдИред

тЧП рд╢рд╣рд░реА рдХреНрд╖реЗрддреНрд░реЛрдВ рдореЗрдВ 79.70% рдФрд░ рдЧреНрд░рд╛рдореАрдг рдХреНрд╖реЗрддреНрд░реЛрдВ рдореЗрдВ 61.40% рд╕рд╛рдХреНрд╖рд░рддрд╛ рджрд░ рджрд░реНрдЬред

рдкреНрд░рдореБрдЦ рд╢рд╣рд░реА рдХреЗрдВрджреНрд░

тЧП рдЬрдпрдкреБрд░ (30.46 рд▓рд╛рдЦ), рдЬреЛрдзрдкреБрд░ (11.38 рд▓рд╛рдЦ), рдХреЛрдЯрд╛ (10.02 рд▓рд╛рдЦ), рдмреАрдХрд╛рдиреЗрд░ (6.44 рд▓рд╛рдЦ)

тЧП рд╕рдмрд╕реЗ рдЫреЛрдЯрд╛ рд╢рд╣рд░реА рд╕рдореВрд╣: рдмрд╛рдБрд╕рд╡рд╛рдбрд╝рд╛ (1.01 рд▓рд╛рдЦ рдЬрдирд╕рдВрдЦреНрдпрд╛)

рд░рд╛рдЬрд╕реНрдерд╛рди рдореЗрдВ рдирдЧрд░реАрдХрд░рдг рдХреА рд╕реНрдерд┐рддрд┐

тЧП рд╕рдмрд╕реЗ рдЕрдзрд┐рдХ рд╢рд╣рд░реАрдХреГрдд рдЬрд┐рд▓реЗ: рдХреЛрдЯрд╛ (60.31%), рдЬрдпрдкреБрд░ (52.40%), рдЕрдЬрдореЗрд░ (40.08%)

тЧП рд╕рдмрд╕реЗ рдХрдо рд╢рд╣рд░реАрдХреГрдд рдЬрд┐рд▓реЗ: рдЬрд╛рд▓реЛрд░ (8.30%), рдкреНрд░рддрд╛рдкрдЧрдврд╝ (8.27%), рдмрд╛рдБрд╕рд╡рд╛рдбрд╝рд╛ (7.10%)

рдЧреНрд░рд╛рдореАрдг рд╕реЗ рд╢рд╣рд░реА рдкрд▓рд╛рдпрди рдХреЗ рдХрд╛рд░рдг

тЧП рдкреБрд░реБрд╖ тАУ 49.16% рд░реЛрдЬрдЧрд╛рд░ рдХреА рддрд▓рд╛рд╢ рдореЗрдВ

тЧП рдорд╣рд┐рд▓рд╛рдПрдБ тАУ 59.11% рд╡реИрд╡рд╛рд╣рд┐рдХ рдХрд╛рд░рдгреЛрдВ рд╕реЗ

рд╢рд╣рд░реА рдЖрд╡рд╛рд╕ рдФрд░ рдЭреБрдЧреНрдЧреА-рдЭреЛрдВрдкрдбрд╝реА

тЧП рд░рд╛рдЬрд╕реНрдерд╛рди рдореЗрдВ 68.9% рдШрд░ рдЕрдЪреНрдЫреА рд╕реНрдерд┐рддрд┐ рдореЗрдВ, 29.3% рд░рд╣рдиреЗ рдпреЛрдЧреНрдп рдФрд░ 1.8% рдЬреАрд░реНрдг-рд╢реАрд░реНрдг рдЕрд╡рд╕реНрдерд╛ рдореЗрдВред

тЧП рдЭреБрдЧреНрдЧреА рдХреНрд╖реЗрддреНрд░реЛрдВ рдореЗрдВ 20.68 рд▓рд╛рдЦ рд▓реЛрдЧ (12.13% рд╢рд╣рд░реА рдЖрдмрд╛рджреА) рд░рд╣рддреЗ рд╣реИрдВред

тЧП рдЬрдпрдкреБрд░ рдореЗрдВ рд╕рдмрд╕реЗ рдЕрдзрд┐рдХ рдЭреБрдЧреНрдЧреА рдирд┐рд╡рд╛рд╕реА (3.23 рд▓рд╛рдЦ, рд░рд╛рдЬреНрдп рдХреА 15.64% рдЭреБрдЧреНрдЧреА рдЖрдмрд╛рджреА)ред

тЧП рд╕рдмрд╕реЗ рдЕрдзрд┐рдХ рд╕реНрд▓рдо рдкреНрд░рддрд┐рд╢рдд рд╡рд╛рд▓реЗ рд╢рд╣рд░: рдкреАрд▓реАрдмрдВрдЧрд╛ (74.53%), рдЬрд╣рд╛рдЬрдкреБрд░ (63.79%), рдХреЗрд╕рд░реАрд╕рд┐рдВрд╣рдкреБрд░ (61.46%)ред

рд╕рд╢рдХреНрдд рд╢рд╣рд░реА рд╡рд┐рдХрд╛рд╕ рдФрд░ рдмреБрдирд┐рдпрд╛рджреА рдврд╛рдБрдЪреЗ рдХрд╛ рд╡рд┐рд╕реНрддрд╛рд░

рд╢рд╣рд░реА рдирд┐рдпреЛрдЬрди рд╕рдВрд╕реНрдерд╛рдПрдБ:

тЧП рд░рд╛рдЬреНрдп рд╕рд░рдХрд╛рд░ рдиреЗ рд╢рд╣рд░реА рдЖрдмрд╛рджреА рдХреА рдЬрд░реВрд░рддреЛрдВ рдХреЛ рдкреВрд░рд╛ рдХрд░рдиреЗ рдХреЗ рд▓рд┐рдП рд╡рд┐рднрд┐рдиреНрди рд╡рд┐рдХрд╛рд╕ рдкреНрд░рд╛рдзрд┐рдХрд░рдгреЛрдВ рдФрд░ рд╕рдВрд╕реНрдерд╛рдиреЛрдВ рдХрд╛ рдЧрдарди рдХрд┐рдпрд╛ред

тЧП 7 рд╡рд┐рдХрд╛рд╕ рдкреНрд░рд╛рдзрд┐рдХрд░рдг: рдЬрдпрдкреБрд░, рдЕрдЬрдореЗрд░, рдЬреЛрдзрдкреБрд░, рдХреЛрдЯрд╛, рднрд░рддрдкреБрд░, рдмреАрдХрд╛рдиреЗрд░ рдФрд░ рдЙрджрдпрдкреБрд░ред

тЧП 10 рд╢рд╣рд░реА рдиреНрдпрд╛рд╕: рдЕрд▓рд╡рд░, рдЖрдмреВ, рдмрд╛рдбрд╝рдореЗрд░, рднреАрд▓рд╡рд╛рдбрд╝рд╛, рдЪрд┐рддреНрддреМрдбрд╝рдЧрдврд╝, рдЬреИрд╕рд▓рдореЗрд░, рдкрд╛рд▓реА, рд╢реНрд░реАрдЧрдВрдЧрд╛рдирдЧрд░, рд╕реАрдХрд░ рдФрд░ рд╕рд╡рд╛рдИ рдорд╛рдзреЛрдкреБрд░ред

тЧП рд░рд╛рдЬрд╕реНрдерд╛рди рдЖрд╡рд╛рд╕рди рдордгреНрдбрд▓ рдПрд╡рдВ рдЬрдпрдкреБрд░ рдореЗрдЯреНрд░реЛ рд░реЗрд▓ рдХреЙрд░реНрдкреЛрд░реЗрд╢рди рд╕рдХреНрд░рд┐рдп рд░реВрдк рд╕реЗ рдХрд╛рд░реНрдпрд░рддред

рд░рд┐рдпрд▓ рдПрд╕реНрдЯреЗрдЯ рд░реЗрдЧреНрдпреБрд▓реЗрдЯрд░реА рдСрдереЛрд░рд┐рдЯреА, рд░рд╛рдЬрд╕реНрдерд╛рди (рд░реЗрд░рд╛)

тЧП 6 рдорд╛рд░реНрдЪ, 2019 рдХреЛ рд░реЗрд░рд╛ рдФрд░ рд░рд┐рдпрд▓ рдПрд╕реНрдЯреЗрдЯ рдЕрдкреАрд▓реАрдп рдЯреНрд░рд┐рдмреНрдпреВрдирд▓ рдХрд╛ рдЧрдардиред

тЧП рд░реЗрд░рд╛ рдкреЛрд░реНрдЯрд▓: rera.rajasthan.gov.in рдХреЗ рдорд╛рдзреНрдпрдо рд╕реЗ рдСрдирд▓рд╛рдЗрди рдЖрд╡реЗрджрди рд╡ рд╢рд┐рдХрд╛рдпрддреЗрдВред

тЧП рджрд┐рд╕рдВрдмрд░, 2024 рддрдХ рд░реЗрд░рд╛ рдХреА рдкреНрд░рдЧрддрд┐:

тЧП 3,301 рд░рд┐рдпрд▓ рдПрд╕реНрдЯреЗрдЯ рдкрд░рд┐рдпреЛрдЬрдирд╛рдУрдВ рдХрд╛ рдкрдВрдЬреАрдХрд░рдгред

тЧП 10,212 рд░рд┐рдпрд▓ рдПрд╕реНрдЯреЗрдЯ рдПрдЬреЗрдВрдЯ рдкрдВрдЬреАрдХреГрддред

тЧП 5,335 рдкреНрд░рд╛рдкреНрдд рд╢рд┐рдХрд╛рдпрддреЛрдВ рдореЗрдВ рд╕реЗ 3,821 рд╢рд┐рдХрд╛рдпрддреЛрдВ рдХрд╛ рд╕рдорд╛рдзрд╛рдиред

рдЖрд╡рд╛рд╕ рд╡рд┐рдХрд╛рд╕ рдФрд░  рдпреЛрдЬрдирд╛рдПрдБ

тЧП рд░рд╛рдЬрд╕реНрдерд╛рди рдЖрд╡рд╛рд╕рди рдордгреНрдбрд▓ рдХреА рд╕реНрдерд╛рдкрдирд╛ 24 рдлрд░рд╡рд░реА, 1970 рдХреЛ рд╣реБрдИред

тЧП рд╡рд░реНрд╖ 2024-25 рдореЗрдВ 3,081 рдЖрд╡рд╛рд╕реАрдп рдЗрдХрд╛рдЗрдпреЛрдВ (2,101 рд╕реНрд╡рддрдВрддреНрд░ рдЖрд╡рд╛рд╕ рдФрд░ 980 рдлреНрд▓реИрдЯреНрд╕) рдХреА рдпреЛрдЬрдирд╛ред

тЧП рдкрд╣рд▓рд╛ рдЪрд░рдг (15 рдорд╛рд░реНрдЪ 2024): 3,001 рдлреНрд▓реИрдЯреНрд╕ / рдЖрд╡рд╛рд╕реЛрдВ рдХреА 12  рдпреЛрдЬрдирд╛рдПрдБ рд▓реЙрдиреНрдЪред

тЧП рджреВрд╕рд░рд╛ рдЪрд░рдг:

тЧП 80 рдлреНрд▓реИрдЯреНрд╕ / рдЖрд╡рд╛рд╕реЛрдВ рдХреА рдпреЛрдЬрдирд╛ рдкреНрд░рдЧрддрд┐ рдкрд░ред

тЧП рд▓рд╛рдЧрдд рдирд┐рд░реНрдзрд╛рд░рдг, рдорд╛рдирдЪрд┐рддреНрд░ рд╕реНрд╡реАрдХреГрддрд┐, рд░реЗрд░рд╛ рдкрдВрдЬреАрдХрд░рдг, рдкрдВрдЬреАрдХрд░рдг рдкреБрд╕реНрддрд┐рдХрд╛ рддреИрдпрд╛рд░ рдХрд░рдиреЗ рдХрд╛ рдХрд╛рд░реНрдп рдЬрд╛рд░реАред

рдкреНрд░рднрд╛рд╡реА рд╢рд╣рд░реА рд╢рд╛рд╕рди рдФрд░ рдиреАрддрд┐ рдХрд╛рд░реНрдпрд╛рдиреНрд╡рдпрди тАУ

тЧП рдорд╣рддреНрддреНрд╡: рд╕рдВрд╕рд╛рдзрдиреЛрдВ рдХрд╛ рдХреБрд╢рд▓ рдкреНрд░рдмрдВрдзрди, рд╕рд╛рд░реНрд╡рдЬрдирд┐рдХ рд╕реЗрд╡рд╛рдУрдВ рдореЗрдВ рд╕реБрдзрд╛рд░ рдФрд░ рд╕рд╛рдореБрджрд╛рдпрд┐рдХ рд╕рд╣рднрд╛рдЧрд┐рддрд╛ рдХреЛ рдмрдврд╝рд╛рд╡рд╛ред

рджреАрдирджрдпрд╛рд▓ рдЕрдВрддреНрдпреЛрджрдп рдпреЛрдЬрдирд╛ (DAY-NULM):

тЧП 213 рд╢рд╣рд░реА рдирд┐рдХрд╛рдпреЛрдВ рдореЗрдВ рд▓рд╛рдЧреВред

тЧП рд╢рд╣рд░реА рдЧрд░реАрдмреЛрдВ рдХреЗ рд▓рд┐рдП рдЖрдЬреАрд╡рд┐рдХрд╛ рд╕реБрдзрд╛рд░ рдкрд░ рдХреЗрдВрджреНрд░рд┐рддред

тЧП рд╢рд╣рд░реА рдЖрдзрд╛рд░рднреВрдд рдврд╛рдБрдЪрд╛ рд╡рд┐рдХрд╛рд╕ (UIDSSMT):

Rural & Urban Development Study Note Diagram 1

рдЫреЛрдЯреЗ рдФрд░ рдордзреНрдпрдо рдХрд╕реНрдмреЛрдВ рдореЗрдВ рдмреБрдирд┐рдпрд╛рджреА рд╕реБрд╡рд┐рдзрд╛рдУрдВ рдХрд╛ рд╡рд┐рдХрд╛рд╕ред

тЧП 12 рд╢рд╣рд░реЛрдВ рдореЗрдВ тВ╣646.24 рдХрд░реЛрдбрд╝ рдХреА рдкрд░рд┐рдпреЛрдЬрдирд╛рдПрдБред

рд░рд╛рдЬрд╕реНрдерд╛рди рдЕрд░рдмрди рдбреЗрд╡рд▓рдкрдореЗрдВрдЯ рдлрдВрдб-II (RUDF-II):

тЧП 25 рдЕрдЧрд╕реНрдд, 2021 рдореЗрдВ рд╕реНрдерд╛рдкрд┐рдд, рд╡рд┐рднрд┐рдиреНрди рд╢рд╣рд░реА рдирд┐рдХрд╛рдпреЛрдВ рд╕реЗ рд╡рд┐рддреНрддреАрдп рд╕рд╣рд╛рдпрддрд╛ рдкреНрд░рд╛рдкреНрддред

рд╕реНрдорд╛рд░реНрдЯ рд╕рд┐рдЯреАрдЬ рдорд┐рд╢рди: (100 рд╢рд╣рд░реЛрдВ рдореЗрдВ )

тЧП рдЬрдпрдкреБрд░, рдЙрджрдпрдкреБрд░, рдХреЛрдЯрд╛, рдЕрдЬрдореЗрд░ рдХреЛ рд╢рд╛рдорд┐рд▓ рдХрд┐рдпрд╛ рдЧрдпрд╛ред

тЧП тВ╣3,740.30 рдХрд░реЛрдбрд╝ рдХреА рд╡реНрдпрдп рд░рд╛рд╢рд┐ред

рдЕрдореГрдд 2.0 рдпреЛрдЬрдирд╛:

тЧП рд╕реАрд╡рд░реЗрдЬ, рдЬрд▓ рдирд┐рдХрд╛рдп рдкреБрдирд░реБрджреНрдзрд╛рд░ рдФрд░ рдЬрд▓ рдЖрдкреВрд░реНрддрд┐ рдХреЗ рд▓рд┐рдП тВ╣3,552 рдХрд░реЛрдбрд╝ рдХреА рдХреЗрдВрджреНрд░реАрдп рд╕рд╣рд╛рдпрддрд╛ред

рдПрд▓рдИрдбреА рд▓рд╛рдЗрдЯ рдкрд░рд┐рдпреЛрдЬрдирд╛:

тЧП 191 рд╢рд╣рд░реА рдирд┐рдХрд╛рдпреЛрдВ рдореЗрдВ 12.02 рд▓рд╛рдЦ рдПрд▓рдИрдбреА рд▓рд╛рдЗрдЯреЗрдВ рд╕реНрдерд╛рдкрд┐рддред

рд╕реНрд╡рдЪреНрдЫ рднрд╛рд░рдд рдорд┐рд╢рди (рд╢рд╣рд░реА) 1.0 рдФрд░ 2.0 (рдЕрдХреНрдЯреВрдмрд░,2021):

тЧП рд╡реНрдпрдХреНрддрд┐рдЧрдд рд╡ рд╕рд╛рдореБрджрд╛рдпрд┐рдХ рд╢реМрдЪрд╛рд▓рдп рдирд┐рд░реНрдорд╛рдг, рдХрдЪрд░рд╛ рдкреНрд░рдмрдВрдзрди рдФрд░ рдУрдбреАрдПрдл рд▓рдХреНрд╖реНрдп рдкреНрд░рд╛рдкреНрддрд┐ред

рд╢реНрд░реА рдЕрдиреНрдирдкреВрд░реНрдгрд╛ рд░рд╕реЛрдИ рдпреЛрдЬрдирд╛:

тЧП тВ╣8 рдкреНрд░рддрд┐ рдкреНрд▓реЗрдЯ рднреЛрдЬрди, рд░рд╛рдЬреНрдп рд╕рд░рдХрд╛рд░ рджреНрд╡рд╛рд░рд╛ тВ╣22 рдЕрдиреБрджрд╛рдиред

тЧП рдкреНрд░рджреЗрд╢ рдореЗрдВ 240 рдирдЧрд░реАрдп рдирд┐рдХрд╛рдпреЛрдВ рдореЗрдВ 1,000 рд░рд╕реЛрдИрдпреЛрдВ рдХреЗ рд╕рдВрдЪрд╛рд▓рди рд╣реЗрддреБ рдкреНрд░рддрд┐рд╡рд░реНрд╖ тВ╣250 рдХрд░реЛрдбрд╝ рд╡реНрдпрдп

рдкреНрд░рдзрд╛рдирдордВрддреНрд░реА рдЖрд╡рд╛рд╕ рдпреЛрдЬрдирд╛ (рд╢рд╣рд░реА):

тЧП рд╕реНрд╡реАрдХреГрдд : 2,88,550                    рдордХрд╛рди -рдкреВрд░реНрдг: 1,96,700

рд░рд╛рдЬрд╕реНрдерд╛рди рдкрд░рд┐рд╡рд╣рди рдЖрдзрд╛рд░рднреВрдд рд╡рд┐рдХрд╛рд╕ рдирд┐рдзрд┐:

тЧП тВ╣74,82.77 рдХрд░реЛрдбрд╝ рд╕рдВрдЧреГрд╣рд┐рдд, тВ╣5,083.88 рдХрд░реЛрдбрд╝ рд╡реНрдпрдпред

рдЖрд░рдУрдмреА/рдЖрд░рдпреВрдмреА рдкрд░рд┐рдпреЛрдЬрдирд╛рдПрдБ:

тЧП 56 рд╕реНрд╡реАрдХреГрдд, 47 рдкреВрд░реНрдг, 9 рдирд┐рд░реНрдорд╛рдгрд╛рдзреАрдиред

рдореБрдЦреНрдпрдордВрддреНрд░реА рд╢рд╣рд░реА рд░реЛрдЬрдЧрд╛рд░ рдЧрд╛рд░рдВрдЯреА рдпреЛрдЬрдирд╛:

тЧП 6.53 рд▓рд╛рдЦ рдкрд░рд┐рд╡рд╛рд░ рдкрдВрдЬреАрдХреГрдд, 86.48 рд▓рд╛рдЦ рдорд╛рдирд╡ рджрд┐рд╡рд╕ рд╕реГрдЬрдиред

рд░рд╛рдЬрд╕реНрдерд╛рди рд╢рд╣рд░реА рдЕрд╡рд╕рдВрд░рдЪрдирд╛ рд╡рд┐рдХрд╛рд╕ рдкрд░рд┐рдпреЛрдЬрдирд╛ (RUIDP) рдЪрд░рдг-III:

тЧП 12 рд╢рд╣рд░реЛрдВ рдореЗрдВ тВ╣3,930.45 рдХрд░реЛрдбрд╝ рдХреА рдкрд░рд┐рдпреЛрдЬрдирд╛рдПрдБ, тВ╣3,689.79 рдХрд░реЛрдбрд╝ рдЦрд░реНрдЪред

рд╕рдордЧреНрд░ рдЧреНрд░рд╛рдореАрдг рд╡рд┐рдХрд╛рд╕ рдФрд░ рд╕рд╛рдорд╛рдЬрд┐рдХ рд╕рдорд╛рд╡реЗрд╢рд┐рддрд╛

рдЧреНрд░рд╛рдореАрдг рд╡рд┐рдХрд╛рд╕ рдХрд╛ рдорд╣рддреНрддреНрд╡

тЧП рдЧреНрд░рд╛рдореАрдг рдХреНрд╖реЗрддреНрд░реЛрдВ рдореЗрдВ рдЬреАрд╡рди рдХреА рдЧреБрдгрд╡рддреНрддрд╛ рдФрд░ рдЖрд░реНрдерд┐рдХ рд╕рдореГрджреНрдзрд┐ рдмрдврд╝рд╛рдиреЗ рдХреЗ рд▓рд┐рдП рдЖрд╡рд╢реНрдпрдХред

тЧП рдкрдВрдЪрд╛рдпрддреА рд░рд╛рдЬ рд╕рдВрд╕реНрдерд╛рдУрдВ рдХреЗ рдорд╛рдзреНрдпрдо рд╕реЗ рдпреЛрдЬрдирд╛рдУрдВ рдХрд╛ рдХреНрд░рд┐рдпрд╛рдиреНрд╡рдпрдиред

рдкреНрд░рдореБрдЦ рдпреЛрдирд╛рдПрдБ рдФрд░ рдХрд╛рд░реНрдпрдХреНрд░рдо

рдорд╣рд╛рддреНрдорд╛ рдЧрд╛рдБрдзреА рд░рд╛рд╖реНрдЯреНрд░реАрдп рдЧреНрд░рд╛рдореАрдг рд░реЛрдЬрдЧрд╛рд░ рдЧрд╛рд░рдВрдЯреА рдпреЛрдЬрдирд╛ (MGNREGS)

тЧП 100 рджрд┐рди рдХрд╛ рд░реЛрдЬрдЧрд╛рд░ рд╕реБрдирд┐рд╢реНрдЪрд┐рддред

тЧП 2023-24 рдореЗрдВ тВ╣9,293.31 рдХрд░реЛрдбрд╝ рд╡реНрдпрдп, 3,571.92 рд▓рд╛рдЦ рдорд╛рдирд╡ рджрд┐рд╡рд╕ рд░реЛрдЬрдЧрд╛рд░ред

рдкреНрд░рдзрд╛рдирдордВрддреНрд░реА рдЖрд╡рд╛рд╕ рдпреЛрдЬрдирд╛-рдЧреНрд░рд╛рдореАрдг (PMAY-G)

тЧП рдЖрд╡рд╛рд╕ рдирд┐рд░реНрдорд╛рдг рд╣реЗрддреБ тВ╣1.20 рд▓рд╛рдЦ рдХреА рд╕рд╣рд╛рдпрддрд╛ред

тЧП 2024-25 рдореЗрдВ 1,55,253 рдирдП рдЖрд╡рд╛рд╕реЛрдВ рдХрд╛ рдирд┐рд░реНрдорд╛рдгред

тЧП рд╡рд┐рддреНрдд рдкреЛрд╖рдг: 60:40 (рдХреЗрдВрджреНрд░ рд╡ рд░рд╛рдЬреНрдп)

рд╕рд╛рдВрд╕рдж рдЖрджрд░реНрд╢ рдЧреНрд░рд╛рдо рдпреЛрдЬрдирд╛ (SAGY)

тЧП рд╕рд╛рдВрд╕рджреЛрдВ рджреНрд╡рд╛рд░рд╛ рдЧреЛрдж рд▓рд┐рдП рдЧрдП рдЧрд╛рдБрд╡реЛрдВ рдХрд╛ рд╡рд┐рдХрд╛рд╕ред

рд╕рд╛рдВрд╕рдж рд╕реНрдерд╛рдиреАрдп рдХреНрд╖реЗрддреНрд░ рд╡рд┐рдХрд╛рд╕ рдпреЛрдЬрдирд╛ (MPLAD)

тЧП рдкреНрд░рддрд┐ рд╕рд╛рдВрд╕рдж тВ╣5 рдХрд░реЛрдбрд╝ рд╡рд╛рд░реНрд╖рд┐рдХ рдЖрд╡рдВрдЯрдиред

тЧП 2024-25 рдореЗрдВ тВ╣102.07 рдХрд░реЛрдбрд╝ рд╡реНрдпрдп, 1,922 рдХрд╛рд░реНрдп рдкреВрд░реНрдгред

тЧП рд░рд╛рдЬреНрдп рдореЗрдВ 25 рд▓реЛрдХрд╕рднрд╛ рдПрд╡рдВ 10 рд░рд╛рдЬреНрдп рд╕рднрд╛ рд╕рджрд╕реНрдпред

рдореБрдЦреНрдпрдордВрддреНрд░реА рдЧреНрд░рд╛рдореАрдг рд░реЛрдЬрдЧрд╛рд░ рдЧрд╛рд░рдВрдЯреА рдпреЛрдЬрдирд╛ (CMREGS)

тЧП MGNREGS рдХреЗ рддрд╣рддреН 100 рджрд┐рди рдкреВрд░реНрдг рд╣реЛрдиреЗ рдкрд░ 25 рджрд┐рди рдЕрддрд┐рд░рд┐рдХреНрдд рд░реЛрдЬрдЧрд╛рд░ред

рдореЗрд╡рд╛рдд рдХреНрд╖реЗрддреНрд░ рд╡рд┐рдХрд╛рд╕ рдпреЛрдЬрдирд╛

тЧП рдЕрд▓рд╡рд░, рддрд┐рдЬрд╛рд░рд╛ рд╡ рдбреАрдЧ рдЬрд┐рд▓реЗ рдХреЗ 14 рдЦрдВрдбреЛрдВ рдХреЗ  807 рдЧрд╛рдБрд╡ рд╢рд╛рдорд┐рд▓ред

тЧП 2024-25 рдореЗрдВ тВ╣50 рдХрд░реЛрдбрд╝ рдХрд╛ рдкреНрд░рд╛рд╡рдзрд╛рди, 108 рдХрд╛рд░реНрдп рдкреВрд░реНрдгред

рдорд╣рд╛рддреНрдорд╛ рдЧрд╛рдБрдзреА рдЬрди-рднрд╛рдЧреАрджрд╛рд░реА рд╡рд┐рдХрд╛рд╕ рдпреЛрдЬрдирд╛ (MGJVY)

тЧП рдлрд░рд╡рд░реА, 2020 рдореЗрдВ рдЧреБрд░реБ рдЧреЛрд▓рд╡рд▓рдХрд░ рдЬрди рднрд╛рдЧреАрджрд╛рд░реА рд╡рд┐рдХрд╛рд╕ рдпреЛрдЬрдирд╛ (рдЬреАрдЬреАрдЬреЗрд╡реАрд╡рд╛рдИ) рдХрд╛ рдирд╛рдо рдорд╣рд╛рддреНрдорд╛ рдЧрд╛рдБрдзреА рдЬрди-рднрд╛рдЧреАрджрд╛рд░реА рд╡рд┐рдХрд╛рд╕ рдпреЛрдЬрдирд╛ рдХрд┐рдпрд╛ рдЧрдпрд╛ рд╣реИред

тЧП рдпрд╣ рдпреЛрдЬрдирд╛ рд░рд╛рдЬреНрдп рд╕рд░рдХрд╛рд░ рджреНрд╡рд╛рд░рд╛ рд╡рд┐рддреНрдд рдкреЛрд╖рд┐рдд рд╣реИ рдФрд░ рдЗрд╕реЗ рдХреЗрд╡рд▓ рд░рд╛рдЬреНрдп рдХреЗ рдЧреНрд░рд╛рдореАрдг рдХреНрд╖реЗрддреНрд░реЛрдВ рдореЗрдВ рд▓рд╛рдЧреВ рдХрд┐рдпрд╛ рдЬрд╛ рд░рд╣рд╛ рд╣реИред

тЧП рд╕рд╛рдореБрджрд╛рдпрд┐рдХ рдкрд░рд┐рд╕рдВрдкрддреНрддрд┐рдпреЛрдВ рдХрд╛ рдирд┐рд░реНрдорд╛рдг, 2024-25 рдореЗрдВ тВ╣13.10 рдХрд░реЛрдбрд╝ рд╡реНрдпрдпред

рдбрд╛рдВрдЧ рдХреНрд╖реЗрддреНрд░ рд╡рд┐рдХрд╛рд╕ рдпреЛрдЬрдирд╛

тЧП рдкрд┐рдЫрдбрд╝реЗ рдмреАрд╣рдбрд╝ рдХреНрд╖реЗрддреНрд░реЛрдВ рдореЗрдВ рдЖрдзрд╛рд░рднреВрдд рд╡рд┐рдХрд╛рд╕ред

тЧП рд╡рд░реНрд╖ 2005-06 рдореЗрдВ рдкреБрди:рдкреНрд░рд╛рд░рдВрдн ред

тЧП 8 рдЬрд┐рд▓реЛрдВ рдХреЗ 2192 рдЧрд╛рдБрд╡реЛрдВ рдХреЛ рд╢рд╛рдорд┐рд▓

тЧП 2024-25 рдореЗрдВ тВ╣13.30 рдХрд░реЛрдбрд╝ рд╡реНрдпрдп, 142 рдХрд╛рд░реНрдп рдкреВрд░реНрдгред

рдордЧрд░рд╛ рдХреНрд╖реЗрддреНрд░ рд╡рд┐рдХрд╛рд╕ рдпреЛрдЬрдирд╛

тЧП рдкрд╣рд╛рдбрд╝реА рдХреНрд╖реЗрддреНрд░реЛрдВ рдХрд╛ рд╡рд┐рдХрд╛рд╕ рд╕реБрдирд┐рд╢реНрдЪрд┐рдд рдХрд░рдиреЗ рд╣реЗрддреБ рд╡рд┐рд╢реЗрд╖ рдпреЛрдЬрдирд╛ред

тЧП рд╡рд░реНрд╖ 2005-06 рдореЗрдВ рдкреБрди:рдкреНрд░рд╛рд░рдВрдн ред

тЧП 1746 рдЧрд╛рдБрд╡реЛрдВ рдореЗрдВ  рдХреНрд░рд┐рдпрд╛рдиреНрд╡рд┐рдд

рд░рд╛рдЬрд╕реНрдерд╛рди рдЧреНрд░рд╛рдореАрдг рдЖрдЬреАрд╡рд┐рдХрд╛ рд╡рд┐рдХрд╛рд╕ рдкрд░рд┐рд╖рдж (RAJEEVIKA)

тЧП рд╕реНрд╡рдпрдВ рд╕рд╣рд╛рдпрддрд╛ рд╕рдореВрд╣реЛрдВ (SHG) рдХреЗ рдорд╛рдзреНрдпрдо рд╕реЗ рдЧреНрд░рд╛рдореАрдг рдЖрдЬреАрд╡рд┐рдХрд╛ рд╕рдВрд╡рд░реНрдзрдиред

тЧП 48.64 рд▓рд╛рдЦ рдкрд░рд┐рд╡рд╛рд░реЛрдВ рдХреЛ 4.09 рд▓рд╛рдЦ SHG рд╕реЗ рдЬреЛрдбрд╝рд╛ рдЧрдпрд╛ред

тЧП рдмреИрдВрдХреЛрдВ рд╕реЗ тВ╣8,712.94 рдХрд░реЛрдбрд╝ рдХрд╛ рдЛрдг рд╡рд┐рддрд░рд┐рддред

рдорд┐рд╢рди рдЕрдореГрдд рд╕рд░реЛрд╡рд░

тЧП рдЬрд▓ рд╕рдВрд░рдХреНрд╖рдг рд╣реЗрддреБ рддрд╛рд▓рд╛рдмреЛрдВ рдХрд╛ рдирд┐рд░реНрдорд╛рдгред

тЧП 3,138 рдЕрдореГрдд рд╕рд░реЛрд╡рд░ рдкреВрд░реНрдгред

рдкреНрд░рдзрд╛рдирдордВрддреНрд░реА рдЬрдирдЬрд╛рддреАрдп рдЖрджрд┐рд╡рд╛рд╕реА рдиреНрдпрд╛рдп рдорд╣рд╛рдЕрднрд┐рдпрд╛рди (PM Janman)

тЧП 75 рд╡рд┐рд╢реЗрд╖ рд░реВрдк рд╕реЗ рдХрдордЬреЛрд░ рдЬрдирдЬрд╛рддреАрдп рд╕рдореВрд╣реЛрдВ (PVTG) рдХрд╛ рд╕рдордЧреНрд░ рд╡рд┐рдХрд╛рд╕ред

тЧП 26,671 рдкрд╛рддреНрд░ рдкрд░рд┐рд╡рд╛рд░реЛрдВ рдХреЛ рдЖрд╡рд╛рд╕ рд╕рд╣рд╛рдпрддрд╛ред

тЧП рд░рд╛рдЬреНрдп рдХреЗ рдмрд╛рд░рд╛рдБ рдЬрд┐рд▓реЗ рдХреА рд╕рднреА 08 рдкрдВрдЪрд╛рдпрдд рд╕рдорд┐рддрд┐рдпреЛрдВ рдореЗрдВ

рд╡рд┐рдзрд╛рдпрдХ рд╕реНрдерд╛рдиреАрдп рдХреНрд╖реЗрддреНрд░ рд╡рд┐рдХрд╛рд╕ рдпреЛрдЬрдирд╛ (MLALAD)

тЧП рдкреНрд░рддрд┐ рд╡рд┐рдзрд╛рдпрдХ тВ╣5 рдХрд░реЛрдбрд╝ рдХрд╛ рдЖрд╡рдВрдЯрдиред

тЧП 2024-25 рдореЗрдВ тВ╣673.61 рдХрд░реЛрдбрд╝ рд╡реНрдпрдп, 11,435 рдХрд╛рд░реНрдп рдкреВрд░реНрдгред

рдкрдВрдЪрд╛рдпрддреА рд░рд╛рдЬ рдФрд░ рдЧреНрд░рд╛рдореАрдг рдкреНрд░рд╢рд╛рд╕рди рдХреЛ рд╕рд╢рдХреНрдд рдмрдирд╛рдирд╛

рдкрдВрдЪрд╛рдпрддреА рд░рд╛рдЬ рдкреНрд░рдгрд╛рд▓реА рдХрд╛ рд╡рд┐рдХрд╛рд╕

тЧП рд░рд╛рдЬрд╕реНрдерд╛рди рдкрд╣рд▓рд╛ рд░рд╛рдЬреНрдп, рдЬрд╣рд╛рдБ 2 рдЕрдХреНрдЯреВрдмрд░, 1959 рдХреЛ рдкрдВрдЪрд╛рдпрддреА рд░рд╛рдЬ рд▓рд╛рдЧреВ рд╣реБрдЖред

тЧП 24 рдЕрдкреНрд░реИрд▓ 1993 рдХреЛ рдкрдВрдЪрд╛рдпрддреА рд░рд╛рдЬ рдХреЛ рд╕рдВрд╡реИрдзрд╛рдирд┐рдХ рджрд░реНрдЬрд╛ рдорд┐рд▓рд╛ред

тЧП рдЕрдиреБрдЪреНрдЫреЗрдж 243 (рдЬреА) рдореЗрдВ рдкрдВрдЪрд╛рдпрддреЛрдВ рдХреА рд╢рдХреНрддрд┐рдпреЛрдВ рдФрд░ рдЬрд┐рдореНрдореЗрджрд╛рд░рд┐рдпреЛрдВ рдХрд╛ рдЙрд▓реНрд▓реЗрдЦред

тЧП рд░рд╛рдЬрд╕реНрдерд╛рди рдкрдВрдЪрд╛рдпрддреА рд░рд╛рдЬ рдЕрдзрд┐рдирд┐рдпрдо, 1953 рдХреЛ 1994 рдореЗрдВ рд╕рдВрд╢реЛрдзрд┐рдд рдХрд┐рдпрд╛ рдЧрдпрд╛ред

рдкрдВрдЪрд╛рдпрддреА рд░рд╛рдЬ рд╕рдВрд╕реНрдерд╛рдУрдВ рдХреЛ рдЕрдиреБрджрд╛рди (15рд╡рд╛рдБ рд╡рд┐рддреНрдд рдЖрдпреЛрдЧ)

тЧП 2021-26 рдХреЗ рд▓рд┐рдП рдкрдВрдЪрд╛рдпрддреА рд░рд╛рдЬ рд╕рдВрд╕реНрдерд╛рдУрдВ рдХреЛ рд╡рд┐рддреНрддреАрдп рд╕рд╣рд╛рдпрддрд╛ред

тЧП рд░рд╛рд╢рд┐ рдХрд╛ рд╡рд┐рддрд░рдг рдЬрд┐рд▓рд╛ рдкрд░рд┐рд╖рдж, рдкрдВрдЪрд╛рдпрдд рд╕рдорд┐рддрд┐ рд╡ рдЧреНрд░рд╛рдо рдкрдВрдЪрд╛рдпрдд рдХреЛ 5:20:75 рдЕрдиреБрдкрд╛рдд рдореЗрдВред

тЧП 40% рдЕрдиреБрджрд╛рди рдмреЗрд╕рд┐рдХ рдЕрдирдЯрд╛рдЗрдб рдФрд░ 60% рдмреЗрд╕рд┐рдХ рдЯрд╛рдЗрдб рдЕрдиреБрджрд╛рдиред

тЧП 2024-25 рдХреЗ рд▓рд┐рдП тВ╣4,100 рдХрд░реЛрдбрд╝ рдХрд╛ рдмрдЬрдЯ, тВ╣2,203.29 рдХрд░реЛрдбрд╝ рд╡рд┐рддрд░рд┐рддред

рд╖рд╖реНрдЯрдо рд░рд╛рдЬреНрдп рд╡рд┐рддреНрдд рдЖрдпреЛрдЧ

тЧП 2024-25 рдХреЗ рд▓рд┐рдП тВ╣4,000 рдХрд░реЛрдбрд╝ рдХрд╛ рдмрдЬрдЯред

тЧП 55% рд░рд╛рд╢рд┐ рдЖрдзрд╛рд░рднреВрдд рд╡рд┐рдХрд╛рд╕ рдХрд╛рд░реНрдпреЛрдВ рдХреЗ рд▓рд┐рдП, 40% рдкреНрд░рд╛рдердорд┐рдХрддрд╛ рдпреЛрдЬрдирд╛рдУрдВ рдХреЗ рд▓рд┐рдПред

тЧП 6.75% рд░рд╛рдЬреНрдп рдХрд░ рд░рд╛рдЬрд╕реНрд╡ рдкрдВрдЪрд╛рдпрддреЛрдВ рдФрд░ рд╢рд╣рд░реА рдирд┐рдХрд╛рдпреЛрдВ рдореЗрдВ рд╡рд┐рднрд╛рдЬрд┐рддред

рд╕реНрд╡рдЪреНрдЫ рднрд╛рд░рдд рдорд┐рд╢рди (рдЧреНрд░рд╛рдореАрдг)

тЧП 31 рдорд╛рд░реНрдЪ, 2018 рддрдХ рд░рд╛рдЬрд╕реНрдерд╛рди рдХреЛ рдЦреБрд▓реЗ рдореЗрдВ рд╢реМрдЪ рд╕реЗ рдореБрдХреНрдд (ODF) рдШреЛрд╖рд┐рдд рдХрд┐рдпрд╛ рдЧрдпрд╛ред

тЧП 2024-25 рдореЗрдВ 1,03,566 рд╢реМрдЪрд╛рд▓рдп рдирд┐рд░реНрдорд╛рдг, 1,238 рд╕рд╛рдореБрджрд╛рдпрд┐рдХ рд╕реНрд╡рдЪреНрдЫрддрд╛ рдкрд░рд┐рд╕рд░ред

тЧП 32,793 рдЧрд╛рдБрд╡реЛрдВ рдХреЛ ODF рдкреНрд▓рд╕ рдмрдирд╛рдиреЗ рдХрд╛ рд▓рдХреНрд╖реНрдпред

тЧП 11 рдЧреЛрдмрд░-рдзрди рдкрд░рд┐рдпреЛрдЬрдирд╛рдПрдБ рд╕реНрдерд╛рдкрд┐рдд рдХреА рдЧрдИрдВред

рдкрдВрдЪрд╛рдпрдд рдкреБрд░рд╕реНрдХрд╛рд░

тЧП рд░рд╛рд╖реНрдЯреНрд░реАрдп рдкрдВрдЪрд╛рдпрдд рдкреБрд░рд╕реНрдХрд╛рд░: рдЧреНрд░рд╛рдо рдкрдВрдЪрд╛рдпрддреЛрдВ рдХреЗ рдкреНрд░рджрд░реНрд╢рди рдХреЗ рд▓рд┐рдП рдкреБрд░рд╕реНрдХрд╛рд░ред

тЧП 2024 рдореЗрдВ 8 рдЧреНрд░рд╛рдо рдкрдВрдЪрд╛рдпрддреЛрдВ рдХреЛ рд░рд╛рд╖реНрдЯреНрд░реАрдп рдкреБрд░рд╕реНрдХрд╛рд░ рдХреЗ рд▓рд┐рдП рдЪреБрдирд╛ рдЧрдпрд╛ред

рдкрдВрдЪрд╛рдпрдд рд╡рд┐рдХрд╛рд╕ рдпреЛрдЬрдирд╛ (PDP)

тЧП 2025-26 рдХреЗ рд▓рд┐рдП рд╡рд┐рдХрд╛рд╕ рдпреЛрдЬрдирд╛рдУрдВ рдХрд╛ рдирд┐рд░реНрдорд╛рдг (GPDP, BPDP, DPDP)ред

тЧП 11,194 рдЧреНрд░рд╛рдо рдкрдВрдЪрд╛рдпрдд рд╡рд┐рдХрд╛рд╕ рдпреЛрдЬрдирд╛рдПрдБ рдИ-рдЧреНрд░рд╛рдо рд╕реНрд╡рд░рд╛рдЬ рдкреЛрд░реНрдЯрд▓ рдкрд░ рдЕрдкрд▓реЛрдбред

рд╕реНрд╡рд╛рдорд┐рддреНрд╡ рдпреЛрдЬрдирд╛

тЧП 24 рдЕрдкреНрд░реИрд▓, 2020 рдХреЛ рд╢реБрд░реВ, рдбреНрд░реЛрди рд╕рд░реНрд╡реЗрдХреНрд╖рдг рд╕реЗ рднреВрдорд┐ рд╕реНрд╡рд╛рдорд┐рддреНрд╡ рдХрд╛рд░реНрдб рдЬрд╛рд░реАред

тЧП 36,352 рдЧрд╛рдБрд╡реЛрдВ рдореЗрдВ рд╕реЗ 35,955 рдореЗрдВ рд╕рд░реНрд╡реЗрдХреНрд╖рдг рдкреВрд░рд╛, 6,85,935 рд▓реЛрдЧреЛрдВ рдХреЛ рд╕реНрд╡рд╛рдорд┐рддреНрд╡ рдХрд╛рд░реНрдбред

рд╢реНрд░реА рдЕрдиреНрдирдкреВрд░реНрдгрд╛ рд░рд╕реЛрдИ рдпреЛрдЬрдирд╛ (рдЧреНрд░рд╛рдореАрдг)

тЧП 6 рдЬрдирд╡рд░реА, 2024 рд╕реЗ рдЧреНрд░рд╛рдореАрдг рдХреНрд╖реЗрддреНрд░реЛрдВ рдореЗрдВ рд╕рд╕реНрддреА рджрд░реЛрдВ рдкрд░ рднреЛрдЬрди рдЙрдкрд▓рдмреНрдзред

тЧП тВ╣8 рдкреНрд░рддрд┐ рдерд╛рд▓реА, тВ╣22 рд░рд╛рдЬреНрдп рд╕рд░рдХрд╛рд░ рджреНрд╡рд╛рд░рд╛ рд╡рд╣рдиред

тЧП 891 рд░рд╕реЛрдИ рд╕рдВрдЪрд╛рд▓рд┐рдд, рдЕрдм рддрдХ 2.27 рдХрд░реЛрдбрд╝ рд╕реЗ рдЕрдзрд┐рдХ рдерд╛рд▓рд┐рдпрд╛рдБ рдкрд░реЛрд╕реА рдЧрдИрдВред

рд░рд╛рд╖реНрдЯреНрд░реАрдп рдЧреНрд░рд╛рдо рд╕реНрд╡рд░рд╛рдЬ рдЕрднрд┐рдпрд╛рди (RGSA)

тЧП рдкрдВрдЪрд╛рдпрддреА рд░рд╛рдЬ рд╕рдВрд╕реНрдерд╛рдУрдВ рдХреЗ рд╕рд╢рдХреНрддреАрдХрд░рдг рдХреЗ рд▓рд┐рдП рдпреЛрдЬрдирд╛ред

тЧП 2024-25 рдХреЗ рд▓рд┐рдП тВ╣162.95 рдХрд░реЛрдбрд╝ рд╕реНрд╡реАрдХреГрддред

рд╡рд┐рд▓реЗрдЬ рдорд╛рд╕реНрдЯрд░ рдкреНрд▓рд╛рди (VMP)

тЧП 2050 рддрдХ рдХреА рдЖрд╡рд╢реНрдпрдХрддрд╛рдУрдВ рдХреЗ рдЕрдиреБрд╕рд╛рд░ рдЧрд╛рдБрд╡реЛрдВ рдХрд╛ рдирд┐рдпреЛрдЬрд┐рдд рд╡рд┐рдХрд╛рд╕ред

тЧП рдкрд╣рд▓реЗ рдЪрд░рдг рдореЗрдВ 110 рдЧрд╛рдБрд╡реЛрдВ рдХреЗ рд▓рд┐рдП рдПрдкреНрд▓реАрдХреЗрд╢рди рд╡рд┐рдХрд╕рд┐рддред

рдЧреНрд░рд╛рдо рдкрдВрдЪрд╛рдпрдд рдПрд╡рдВ рдкрдВрдЪрд╛рдпрдд рд╕рдорд┐рддрд┐ рднрд╡рди рдирд┐рд░реНрдорд╛рдг

тЧП 1,220 рдЧреНрд░рд╛рдо рдкрдВрдЪрд╛рдпрдд рднрд╡рдиреЛрдВ рдХрд╛ рдирд┐рд░реНрдорд╛рдг рдкреВрд░реНрдгред

тЧП 57 рдирдИ рдкрдВрдЪрд╛рдпрдд рд╕рдорд┐рддрд┐рдпреЛрдВ рдХреЗ рд▓рд┐рдП рднрд╡рди рдирд┐рд░реНрдорд╛рдг рдкреНрд░рд╕реНрддрд╛рд╡рд┐рддред

рдЕрдореНрдмреЗрдбрдХрд░ рднрд╡рди рдирд┐рд░реНрдорд╛рдг

тЧП рдмрдЬрдЯ рдШреЛрд╖рдгрд╛ 2019-20 рдХреЗ рддрд╣рддреН рдкрдВрдЪрд╛рдпрдд рд╕рдорд┐рддрд┐ рдореБрдЦреНрдпрд╛рд▓рдпреЛрдВ рдкрд░ рдЕрдореНрдмреЗрдбрдХрд░ рднрд╡рдиреЛрдВ рдХрд╛ рдирд┐рд░реНрдорд╛рдгред

тЧП рдкреНрд░рддрд┐ рднрд╡рди рдЕрдиреБрдорд╛рдирд┐рдд рд▓рд╛рдЧрдд тВ╣50 рд▓рд╛рдЦред

тЧП 123 рднрд╡рдиреЛрдВ рдореЗрдВ рд╕реЗ 113 рдХрд╛ рдирд┐рд░реНрдорд╛рдг рдкреВрд░рд╛, 7 рдирд┐рд░реНрдорд╛рдгрд╛рдзреАрди, 3 рдиреНрдпрд╛рдпрд╛рд▓реАрдп рд╡рд┐рд╡рд╛рдж рдХреЗ рдХрд╛рд░рдг рд░реБрдХреЗред

"рд╣рд░ рдШрд░ рддрд┐рд░рдВрдЧрд╛" рдХрд╛рд░реНрдпрдХреНрд░рдо (2024)

тЧП 13-15 рдЕрдЧрд╕реНрдд, 2024 рддрдХ рдкрдВрдЪрд╛рдпрддреА рд░рд╛рдЬ рдордВрддреНрд░рд╛рд▓рдп рджреНрд╡рд╛рд░рд╛ рдЖрдпреЛрдЬрдиред

тЧП рд▓рдЧрднрдЧ 63.53 рд▓рд╛рдЦ рддрд┐рд░рдВрдЧреЗ рдлрд╣рд░рд╛рдП рдЧрдПред

рд╡рд┐рдореБрдХреНрдд, рдШреБрдордВрддреВ рдПрд╡рдВ рдЕрд░реНрдз-рдШреБрдордВрддреВ рднреВрдЦрдВрдб/рдкрдЯреНрдЯрд╛ рдЖрд╡рдВрдЯрди рдЕрднрд┐рдпрд╛рди

тЧП 2 рдЕрдХреНрдЯреВрдмрд░, 2024 рдХреЛ 17,156 рднреВрдЦрдВрдб/рдкрдЯреНрдЯреЗ рдЖрд╡рдВрдЯрд┐рддред

тЧП рд╡рдВрдЪрд┐рдд рд╕рдореБрджрд╛рдпреЛрдВ рдХреЛ рднреВрдорд┐ рдЙрдкрд▓рдмреНрдз рдХрд░рд╛рдиреЗ рд╣реЗрддреБ рдкрд╣рд▓ред

рдлрд┐рдЯ рдЗрдВрдбрд┐рдпрд╛ рдлреНрд░реАрдбрдо рд░рди 5.0 рдЕрднрд┐рдпрд╛рди

тЧП 2 рд╕реЗ 31 рдЕрдХреНрдЯреВрдмрд░, 2024 рддрдХ рд╕реНрд╡рдЪреНрдЫрддрд╛ рдПрд╡рдВ рд╕реНрд╡рд╛рд╕реНрдереНрдп рдереАрдо рдкрд░ рджреМрдбрд╝ред

тЧП 9,556 рд╕реНрдерд╛рдиреЛрдВ рдкрд░ 36.99 рд▓рд╛рдЦ рд▓реЛрдЧреЛрдВ рдХреА рднрд╛рдЧреАрджрд╛рд░реАред

тЧП 27,123 рдХрд┐рдореА рджреМрдбрд╝ рдкреВрд░реА рдХреА рдЧрдИред

тЧП рд░рд╛рдЬрд╕реНрдерд╛рди рдХреЛ рдЗрд╕ рдЕрднрд┐рдпрд╛рди рдореЗрдВ рджреЗрд╢ рдореЗрдВ рдкреНрд░рдердо рд╕реНрдерд╛рди рдкреНрд░рд╛рдкреНрддред

рдЧреНрд░рд╛рдореАрдг рдЧреИрд░-рдХреГрд╖рд┐ рд╡рд┐рдХрд╛рд╕ (RUDA)

тЧП 1995 рдореЗрдВ рд░рд╛рдЬрд╕реНрдерд╛рди рд╕рд░рдХрд╛рд░ рджреНрд╡рд╛рд░рд╛ рд╕реНрдерд╛рдкрдирд╛ред

тЧП рджрд╕реНрддрдХрд╛рд░реЛрдВ рдХреЛ рд╕реНрд╡рд░реЛрдЬрдЧрд╛рд░ рдПрд╡рдВ рд╕реНрдерд╛рдпреА рдЖрдЬреАрд╡рд┐рдХрд╛ рдкреНрд░рджрд╛рди рдХрд░рдиреЗ рд╣реЗрддреБ рдХрд╛рд░реНрдпрд░рддред

тЧП рдкреНрд░рдореБрдЦ рдЙрдк-рдХреНрд╖реЗрддреНрд░: рдЪрдордбрд╝рд╛, рдКрди рдПрд╡рдВ рд╡рд╕реНрддреНрд░, рд▓рдШреБ рдЦрдирд┐рдЬред

тЧП 2024-25 рдореЗрдВ 1,500 рджрд╕реНрддрдХрд╛рд░реЛрдВ рдХреЛ рд▓рд╛рднрд╛рдиреНрд╡рд┐рдд рдХрд░рдиреЗ рдХрд╛ рд▓рдХреНрд╖реНрдпред

тЧП рдореЗрд▓реЛрдВ рд╡ рдкреНрд░рджрд░реНрд╢рдирд┐рдпреЛрдВ рдХреЗ рдорд╛рдзреНрдпрдо рд╕реЗ рд╡рд┐рдкрдгрди рд╕рд╣рд╛рдпрддрд╛ред

рд░рд╛рдЬреНрдп рдЖрдкрджрд╛ рдореЛрдЪрди рдирд┐рдзрд┐ (SDRF)

тЧП 1 рдЕрдкреНрд░реИрд▓ 2024 рддрдХ рдХреЛрд╖ рдореЗрдВ тВ╣3,493.98 рдХрд░реЛрдбрд╝ред

тЧП 2024-25 рдореЗрдВ тВ╣914.40 рдХрд░реЛрдбрд╝ рдХреА рд╡реГрджреНрдзрд┐ (75% рдХреЗрдВрджреНрд░, 25% рд░рд╛рдЬреНрдп)ред

тЧП рдХреБрд▓ рдЙрдкрд▓рдмреНрдз рд░рд╛рд╢рд┐ тВ╣4,408.38 рдХрд░реЛрдбрд╝ред

тЧП рджрд┐рд╕рдВрдмрд░, 2024 рддрдХ тВ╣1,595.83 рдХрд░реЛрдбрд╝ рд╡рд┐рднрд┐рдиреНрди рдЖрдкрджрд╛рдУрдВ рдХреЗ рд▓рд┐рдП рдЖрд╡рдВрдЯрд┐рддред

тЧП рдмрд┐рдЬрд▓реА рдЧрд┐рд░рдиреЗ рдХреА рдШрдЯрдирд╛рдУрдВ рдХреА рд░реЛрдХрдерд╛рдо рд╣реЗрддреБ 2,130 рд╕рдВрд╡реЗрджрдирд╢реАрд▓ рд╕реНрдерд╛рдиреЛрдВ рдХреА рдкрд╣рдЪрд╛рдиред

Related Notes in Rajasthan Economy, Polity & Schemes