Rajasthan Economy, Polity & Schemes тАв Exam Study Note

Economic Growth & Public Finance in Rajasthan Notes

Rajasthan Food Safety Officer (FSO 2026-27) Study Notes on Public Finance & Growth. Complete study material.

рдмрджрд▓рддрд╛ рд░рд╛рдЬрд╕реНрдерд╛рди рдЖрд░реНрдерд┐рдХ рд╡реГрджреНрдзрд┐ рдФрд░ рд╕рд╛рд░реНрд╡рдЬрдирд┐рдХ рд╡рд┐рддреНрдд

рдЕрд░реНрдерд╡реНрдпрд╡рд╕реНрдерд╛ рдХрд╛ рд╡рд┐рдХрд╛рд╕

тЧП рд░рд╛рдЬрд╕реНрдерд╛рди рдХреА рдЕрд░реНрдерд╡реНрдпрд╡рд╕реНрдерд╛ 2024-25 рдореЗрдВ 7.82% рдХреА рджрд░ рд╕реЗ рдмрдврд╝рдиреЗ рдХрд╛ рдЕрдиреБрдорд╛рдиред

тЧП рд╡рд░реНрд╖ 2024-25 рдореЗрдВ рдкреНрд░рдЪрд▓рд┐рдд рдХреАрдорддреЛрдВ рд╕рдХрд▓ рд░рд╛рдЬреНрдп рдШрд░реЗрд▓реВ рдЙрддреНрдкрд╛рдж (GSDP) 17.04 рд▓рд╛рдЦ рдХрд░реЛрдбрд╝ рд░реБрдкрдпреЗ рддрдХ рдкрд╣реБрдБрдЪрдиреЗ рдХреА рд╕рдВрднрд╛рд╡рдирд╛ред

тЧП рд╡рд░реНрд╖ 2024-25 рдореЗрдВ рдкреНрд░рддрд┐ рд╡реНрдпрдХреНрддрд┐ рдЖрдп 1.85 рд▓рд╛рдЦ рд░реБрдкрдпреЗ рдЕрдиреБрдорд╛рдирд┐рдд, рдЬреЛ рдкрд┐рдЫрд▓реЗ рд╡рд░реНрд╖ рдХреА рддреБрд▓рдирд╛ рдореЗрдВ 11.04% рд╡реГрджреНрдзрд┐ рджрд░реНрд╢рд╛рддрд╛ рд╣реИред

рдореБрдЦреНрдп рдЖрд░реНрдерд┐рдХ рдХреНрд╖реЗрддреНрд░

тЧП рдХреГрд╖рд┐ рдХреНрд╖реЗрддреНрд░: 26.92% рдХрд╛ рдпреЛрдЧрджрд╛рди, рдмрдбрд╝реЗ рдкреИрдорд╛рдиреЗ рдкрд░ рд░реЛрдЬрдЧрд╛рд░ рдЙрдкрд▓рдмреНрдзред

тЧП рдФрджреНрдпреЛрдЧрд┐рдХ рдХреНрд╖реЗрддреНрд░: 27.16% рдХрд╛ рдпреЛрдЧрджрд╛рди, рдПрдордПрд╕рдПрдордИ рдФрд░ рдмрдбрд╝реЗ рдЙрджреНрдпреЛрдЧреЛрдВ рдХрд╛ рд╡рд┐рд╕реНрддрд╛рд░ред

тЧП рд╕реЗрд╡рд╛ рдХреНрд╖реЗрддреНрд░: 45.92% рдХрд╛ рдпреЛрдЧрджрд╛рди, рдкрд░реНрдпрдЯрди, рдЖрдИрдЯреА, рдФрд░ рд╡рд┐рддреНрддреАрдп рд╕реЗрд╡рд╛рдУрдВ рдореЗрдВ рд╡реГрджреНрдзрд┐ред

рдореБрдЦреНрдп рдЙрдкрд▓рдмреНрдзрд┐рдпрд╛рдВ

тЧП рдФрджреНрдпреЛрдЧрд┐рдХ рдкрд╛рд░реНрдХреЛрдВ рдореЗрдВ рдирд┐рд╡реЗрд╢ рдФрд░ рдФрджреНрдпреЛрдЧрд┐рдХ рдкреНрд░реЛрддреНрд╕рд╛рд╣рди рдиреАрддрд┐рдпреЛрдВ рдХрд╛ рдХреНрд░рд┐рдпрд╛рдиреНрд╡рдпрдиред

тЧП рдирд╡реАрдХрд░рдгреАрдп рдКрд░реНрдЬрд╛, рдбрд┐рдЬрд┐рдЯрд▓ рдкрд░рд┐рд╡рд░реНрддрди рдФрд░ рдЕрд╡рд╕рдВрд░рдЪрдирд╛рддреНрдордХ рд╡рд┐рдХрд╛рд╕ рдХреЛ рдмрдврд╝рд╛рд╡рд╛ред

тЧП рд╢рд┐рдХреНрд╖рд╛, рд╕реНрд╡рд╛рд╕реНрдереНрдп рд╕реЗрд╡рд╛рдУрдВ рдФрд░ рдХреМрд╢рд▓ рд╡рд┐рдХрд╛рд╕ рдкрд░ рдЬреЛрд░ред

рдЪреБрдиреМрддрд┐рдпрд╛рдБ рдПрд╡рдВ рд╕рдорд╛рдзрд╛рди

тЧП рдЬрд▓ рд╕рдВрдХрдЯ рдФрд░ рдЬрд▓рд╡рд╛рдпреБ рдкрд░рд┐рд╡рд░реНрддрди рд╕реЗ рдирд┐рдкрдЯрдиреЗ рдХреЗ рд▓рд┐рдП рдЕрднрд┐рдирд╡ рдиреАрддрд┐рдпрд╛рдБред

тЧП рд╡рд┐рдХрд╛рд╕ рдореЗрдВ рдХреНрд╖реЗрддреНрд░реАрдп рдЕрд╕рдорд╛рдирддрд╛рдПрдБ рджреВрд░ рдХрд░рдиреЗ рдХреЗ рд▓рд┐рдП рд╕рддрдд рд╡рд┐рдХрд╛рд╕ рдкрд░ рдзреНрдпрд╛рдиред

тЧП рдорд╛рдирд╡ рд╡рд┐рдХрд╛рд╕ рд╕рдВрдХреЗрддрдХреЛрдВ рдореЗрдВ рд╕реБрдзрд╛рд░ рдХреЗ рд▓рд┐рдП рд╕рд╛рдорд╛рдЬрд┐рдХ рдХреНрд╖реЗрддреНрд░реЛрдВ рдореЗрдВ рдирд┐рд╡реЗрд╢ред

рдЖрдЧреЗ рдХреА рд░рдгрдиреАрддрд┐

тЧП рдХреГрд╖рд┐ рдЖрдзреБрдирд┐рдХреАрдХрд░рдг, рдФрджреНрдпреЛрдЧрд┐рдХ рд╡рд┐рд╕реНрддрд╛рд░ рдФрд░ рдкрд░реНрдпрдЯрди рдХреЛ рдмрдврд╝рд╛рд╡рд╛ред

тЧП рдирд╡реАрдХрд░рдгреАрдп рдКрд░реНрдЬрд╛ рдФрд░ рдЕрд╡рд╕рдВрд░рдЪрдирд╛рддреНрдордХ рд╡рд┐рдХрд╛рд╕ рдХреЛ рдкреНрд░рд╛рдердорд┐рдХрддрд╛ред

тЧП рд╕рдорд╛рд╡реЗрд╢реА рдФрд░ рд╕рддрдд рдЖрд░реНрдерд┐рдХ рд╡рд┐рдХрд╛рд╕ рдХреЛ рдмрдврд╝рд╛рдиреЗ рдХреА рджрд┐рд╢рд╛ рдореЗрдВ рдирд┐рд░рдВрддрд░ рдкреНрд░рдпрд╛рд╕ред

Public Finance & Growth Study Note Diagram 1

рд░рд╛рдЬрд╕реНрдерд╛рди рдХрд╛ рд╕рдХрд▓ рд░рд╛рдЬреНрдп рдШрд░реЗрд▓реВ рдЙрддреНрдкрд╛рдж рдПрд╡рдВ рднрд╛рд░рдд рдХрд╛ рд╕рдХрд▓ рдШрд░реЗрд▓реВ

рдЙрддреНрдкрд╛рдж (GSDP & GDP)

1.    рдкреНрд░рдЪрд▓рд┐рдд рдХреАрдорддреЛрдВ рдкрд░

рд░рд╛рдЬрд╕реНрдерд╛рди рдХрд╛ рд╕рдХрд▓ рд░рд╛рдЬреНрдп рдШрд░реЗрд▓реВ рдЙрддреНрдкрд╛рдж (GSDP)

тЧП рд╡рд░реНрд╖ 2024-25 рдореЗрдВ тВ╣17.04 рд▓рд╛рдЦ рдХрд░реЛрдбрд╝ рдЕрдиреБрдорд╛рдирд┐рддред       

тЧП рд╡рд░реНрд╖ 2023-24 рдореЗрдВ тВ╣15.22 рд▓рд╛рдЦ рдХрд░реЛрдбрд╝ рдерд╛ред  

тЧП 12.02% рдХреА рд╡реГрджреНрдзрд┐ рджрд░ рджрд░реНрдЬ рдХреА рдЧрдИред

рднрд╛рд░рдд рдХрд╛ рд╕рдХрд▓ рдШрд░реЗрд▓реВ рдЙрддреНрдкрд╛рдж (GDP)

тЧП рд╡рд░реНрд╖ 2024-25 рдореЗрдВ тВ╣324.11 рд▓рд╛рдЦ рдХрд░реЛрдбрд╝ рдЕрдиреБрдорд╛рдирд┐рддред    

тЧП 9.7% рдХреА рд╡реГрджреНрдзрд┐ рджрд░ рджрд░реНрдЬ рдХреА рдЧрдИред

GSDP vs GDP  (рдкреНрд░рдЪрд▓рд┐рдд рдХреАрдорддреЛрдВ рдкрд░)

тВ╣ рдХрд░реЛреЬ

рд╡рд░реНрд╖

2023-24

2024-25

рдЬреА.рдПрд╕.рдбреА.рдкреА рд░рд╛рдЬрд╕реНрдерд╛рди

1521510

1704339

рд╡реГрджреНрдзрд┐ рджрд░ (%)

12.17

12.02

рдЬреА.рдбреА.рдкреА рднрд╛рд░рдд

29535667

32411406

рд╡реГрджреНрдзрд┐ рджрд░ (%)

9.6

9.7

рдиреЛрдЯ: рд╡рд░реНрд╖ 2023-24  рд╕рдВрд╢реЛрдзрд┐рдд рдЕрдиреБрдорд╛рди I рдПрд╡рдВ рд╡рд░реНрд╖ 2024-25  рдореЗрдВ рдЕрдЧреНрд░рд┐рдо рдЕрдиреБрдорд╛рди

рд░рд╛рдЬрд╕реНрдерд╛рди рдХрд╛ рдпреЛрдЧрджрд╛рди рднрд╛рд░рдд рдХреЗ рдХреБрд▓ GDP рдореЗрдВ рдкреНрд░рдЪрд▓рд┐рдд рдХреАрдорддреЛрдВ рдкрд░

тЧП рд╡рд░реНрд╖ 2024-25 рдореЗрдВ рднрд╛рд░рдд рдХреЗ рдХреБрд▓ GDP рдореЗрдВ 5.26% рдпреЛрдЧрджрд╛рди рдЕрдиреБрдорд╛рдирд┐рддред

2.      рд╕реНрдерд┐рд░ рдХреАрдорддреЛрдВ рдкрд░ (2011-12)

рд░рд╛рдЬрд╕реНрдерд╛рди рдХрд╛ рд╕рдХрд▓ рд░рд╛рдЬреНрдп рдШрд░реЗрд▓реВ рдЙрддреНрдкрд╛рдж (GSDP)

тЧП рд╡рд░реНрд╖ 2024-25 рдореЗрдВ тВ╣9.06 рд▓рд╛рдЦ рдХрд░реЛрдбрд╝ рд╣реЛрдиреЗ рдХрд╛ рдЕрдиреБрдорд╛рдиред

тЧП рд╡рд░реНрд╖ 2023-24 рдореЗрдВ тВ╣8.41 рд▓рд╛рдЦ рдХрд░реЛрдбрд╝ рдерд╛ред    

тЧП 7.82% рдХреА рд╡рд╛рд╕реНрддрд╡рд┐рдХ рд╡реГрджреНрдзрд┐ рджрд░реНрд╢рд╛рддрд╛ рд╣реИред

рднрд╛рд░рдд рдХрд╛ рд╕рдХрд▓ рдШрд░реЗрд▓реВ рдЙрддреНрдкрд╛рдж (GDP)

тЧП рд╡рд░реНрд╖ 2024-25 рдореЗрдВ тВ╣184.88 рд▓рд╛рдЦ рдХрд░реЛрдбрд╝ рдЕрдиреБрдорд╛рдирд┐рддред    

тЧП 6.4% рдХреА рд╡рд╛рд╕реНрддрд╡рд┐рдХ рд╡реГрджреНрдзрд┐ рджрд░реНрдЬ рдХреА рдЧрдИред

GSDP vs GDP  (рд╕реНрдерд┐рд░ рдХреАрдорддреЛрдВ рдкрд░)

тВ╣ рдХрд░реЛреЬ

рд╡рд░реНрд╖

2023-24

2024-25

рдЬреА.рдПрд╕.рдбреА.рдкреА рд░рд╛рдЬрд╕реНрдерд╛рди

840599

906294

рд╡реГрджреНрдзрд┐ рджрд░ (%)

7.88

7.82

рдЬреА.рдбреА.рдкреА рднрд╛рд░рдд

17381722

18488381

рд╡реГрджреНрдзрд┐ рджрд░ (%)

8.2

6.4

рдиреЛрдЯ: рд╡рд░реНрд╖ 2023-24  рд╕рдВрд╢реЛрдзрд┐рдд рдЕрдиреБрдорд╛рди I рдПрд╡рдВ рд╡рд░реНрд╖ 2024-25  рдореЗрдВ рдЕрдЧреНрд░рд┐рдо рдЕрдиреБрдорд╛рди

рд░рд╛рдЬрд╕реНрдерд╛рди рдХрд╛ рдпреЛрдЧрджрд╛рди рднрд╛рд░рдд рдХреЗ рдХреБрд▓ GDP рдореЗрдВ рд╕реНрдерд┐рд░ рдХреАрдорддреЛрдВ рдкрд░

тЧП рд╡рд░реНрд╖ 2024-25 рдореЗрдВ рднрд╛рд░рдд рдХреЗ рдХреБрд▓ рд╡рд╛рд╕реНрддрд╡рд┐рдХ GDP рдореЗрдВ 4.90% рдпреЛрдЧрджрд╛рди рдЕрдиреБрдорд╛рдирд┐рддред

рдЬрд┐рд▓реЗрд╡рд╛рд░ рд╕рдХрд▓ рдЬрд┐рд▓рд╛ рдШрд░реЗрд▓реВ рдЙрддреНрдкрд╛рдж (GDDP)

тВ╣ рдХрд░реЛреЬ

рдкреНрд░рдЪрд▓рд┐рдд рдХреАрдорддреЛрдВ рдкрд░ (рд╢реАрд░реНрд╖ 5 рдЬрд┐рд▓реЗ (2023-24))

рдЬрд┐рд▓рд╛

2022-23

2023-24

рд╡реГрджреНрдзрд┐ рджрд░ (%)

рдЬрдпрдкреБрд░

186868

212335

13.63

рдЕрд▓рд╡рд░

104047

119820

15.16

рдЬреЛрдзрдкреБрд░

74635

83191

11.46

рднреАрд▓рд╡рд╛рдбрд╝рд╛

67475

76716

13.69

рдЕрдЬрдореЗрд░

61637

70283

14.03

рд░рд╛рдЬреНрдп рдХреА рдФрд╕рдд рд╡реГрджреНрдзрд┐ рджрд░ 12.56%, рдЬрдпрдкреБрд░ рд╢реАрд░реНрд╖ рдкрд░, рдЕрд▓рд╡рд░ рдХрд╛

рддреЗрдЬ рдФрджреНрдпреЛрдЧрд┐рдХ рд╡рд┐рдХрд╛рд╕ред

рдиреЛрдЯ- рд╕рдХрд▓ рдЬрд┐рд▓рд╛ рдШрд░реЗрд▓реВ рдЙрддреНрдкрд╛рдж рдЕрдиреБрдорд╛рди 10 рдЬреБрд▓рд╛рдИ,2024 рдХреЛ рдЬрд╛рд░реА рд░рд╛рдЬреНрдп рдХреЗ GSDP рдЕрдЧреНрд░рд┐рдо рдЕрдиреБрдорд╛рди=II рдкрд░ рдЖрдзрд╛рд░рд┐рддред

тВ╣ рдХрд░реЛреЬ

рд╕реНрдерд┐рд░ (2011-12) рдХреАрдорддреЛрдВ рдкрд░ (рд╢реАрд░реНрд╖ 5 рдЬрд┐рд▓реЗ (2023-24))

рдЬрд┐рд▓рд╛

2022-23

2023-24

рд╡реГрджреНрдзрд┐ рджрд░ (%)

рдЬрдпрдкреБрд░

111417

123421

10.77

рдЕрд▓рд╡рд░

65903

74782

13.47

рдЬреЛрдзрдкреБрд░

41818

44974

7.55

рдЕрдЬрдореЗрд░

34686

37792

8.95

рднреАрд▓рд╡рд╛рдбрд╝рд╛

33563

37016

10.29

рдЬрдпрдкреБрд░ рдЕрдЧреНрд░рдгреА, рдЕрд▓рд╡рд░ рддреЗрдЬреА рд╕реЗ рдЙрднрд░рддрд╛ рдЖрд░реНрдерд┐рдХ рдХреЗрдВрджреНрд░ред

рдиреЛрдЯ- рд╕рдХрд▓ рдЬрд┐рд▓рд╛ рдШрд░реЗрд▓реВ рдЙрддреНрдкрд╛рдж рдЕрдиреБрдорд╛рди 10 рдЬреБрд▓рд╛рдИ,2024 рдХреЛ рдЬрд╛рд░реА рд░рд╛рдЬреНрдп рдХреЗ GSDP рдЕрдЧреНрд░рд┐рдо рдЕрдиреБрдорд╛рди=II рдкрд░ рдЖрдзрд╛рд░рд┐рдд

рд╢реБрджреНрдз рд░рд╛рдЬреНрдп рдШрд░реЗрд▓реВ рдЙрддреНрдкрд╛рдж (NSDP)

тЧП рд╕рдХрд▓ рд░рд╛рдЬреНрдп рдШрд░реЗрд▓реВ рдЙрддреНрдкрд╛рдж (GSDP) рдореЗрдВ рд╕реЗ рд╕реНрдерд╛рдИ рдкреВрдБрдЬреАрдЧрдд  рдЙрдкрднреЛрдЧ рдШрдЯрд╛рдиреЗ рдкрд░ рд╢реБрджреНрдз рд░рд╛рдЬреНрдп рдШрд░реЗрд▓реВ рдЙрддреНрдкрд╛рдж (NSDP) рдкреНрд░рд╛рдкреНрдд рд╣реЛрддрд╛ рд╣реИред

тЧП рдпрд╣ рдЕрд░реНрдерд╡реНрдпрд╡рд╕реНрдерд╛ рдореЗрдВ рд╡рд╛рд╕реНрддрд╡рд┐рдХ рдЙрддреНрдкрд╛рджрди рдФрд░ рдЖрд░реНрдерд┐рдХ рд╕реНрдерд┐рд░рддрд╛ рдХреЛ рджрд░реНрд╢рд╛рддрд╛ рд╣реИред

рдкреНрд░рдЪрд▓рд┐рдд рдХреАрдорддреЛрдВ рдкрд░ (Nominal NSDP)

тЧП рд╡рд░реНрд╖ 2024-25 рдореЗрдВ рд╢реБрджреНрдз рд░рд╛рдЬреНрдп рдШрд░реЗрд▓реВ рдЙрддреНрдкрд╛рдж тВ╣15.25 рд▓рд╛рдЦ рдХрд░реЛрдбрд╝ рдЕрдиреБрдорд╛рдирд┐рддред  

тЧП рд╡рд░реНрд╖ 2023-24 рдореЗрдВ рдпрд╣ тВ╣13.59 рд▓рд╛рдЦ рдХрд░реЛрдбрд╝ рдерд╛ред

тЧП рд╡реГрджреНрдзрд┐ рджрд░ : 12.23%

рд╕реНрдерд┐рд░ (2011-12) рдХреАрдорддреЛрдВ рдкрд░ (Real NSDP)

тЧП рд╡рд░реНрд╖ 2024-25 рдореЗрдВ рд╢реБрджреНрдз рд░рд╛рдЬреНрдп рдШрд░реЗрд▓реВ рдЙрддреНрдкрд╛рдж тВ╣7.96 рд▓рд╛рдЦ рдХрд░реЛрдбрд╝ рдЕрдиреБрдорд╛рдирд┐рддред    

тЧП рд╡рд░реНрд╖ 2023-24 рдореЗрдВ рдпрд╣ тВ╣7.37 рд▓рд╛рдЦ рдХрд░реЛрдбрд╝ рдерд╛ред

тЧП рд╡реГрджреНрдзрд┐ рджрд░  :  8.03%

рд╢реБрджреНрдз рд░рд╛рдЬреНрдп рдШрд░реЗрд▓реВ рдЙрддреНрдкрд╛рдж (NSDP)

рд╡рд░реНрд╖

2024-25

2024-25

рдкреНрд░рдЪрд▓рд┐рдд рдХреАрдорддреЛрдВ рдкрд░

1358742

1524950

рд╡реГрджреНрдзрд┐ рджрд░ (%)

12.28

12.23

рд╕реНрдерд┐рд░ (2011-12) рдХреАрдорддреЛрдВ рдкрд░

737182

796352

рд╡реГрджреНрдзрд┐ рджрд░ (%)

8.05

8.03

рдиреЛрдЯ: рд╡рд░реНрд╖ 2023-24  рд╕рдВрд╢реЛрдзрд┐рдд рдЕрдиреБрдорд╛рди I рдПрд╡рдВ рд╡рд░реНрд╖ 2024-25 рдореЗрдВ рдЕрдЧреНрд░рд┐рдо рдЕрдиреБрдорд╛рди

рдкреНрд░рддрд┐ рд╡реНрдпрдХреНрддрд┐ рдЖрдп

тЧП рдкреНрд░рддрд┐ рд╡реНрдпрдХреНрддрд┐ рдЖрдп (Per Capita Income) = рд╢реБрджреНрдз рд░рд╛рдЬреНрдп рдШрд░реЗрд▓реВ рдЙрддреНрдкрд╛рдж (NSDP) ├╖ рд░рд╛рдЬреНрдп рдХреА рдордзреНрдпрд╡рд░реНрд╖реАрдп рдХреБрд▓ рдЬрдирд╕рдВрдЦреНрдпрд╛ред

тЧП рдпрд╣ рдЬрдирдЬреАрд╡рди рдХреА рдЧреБрдгрд╡рддреНрддрд╛ рдФрд░ рдЖрд░реНрдерд┐рдХ рдХрд▓реНрдпрд╛рдг рдХрд╛ рд╕реВрдЪрдХ рд╣реИред

Public Finance & Growth Study Note Diagram 2

рдкреНрд░рдЪрд▓рд┐рдд рдХреАрдорддреЛрдВ рдкрд░

тЧП рд╡рд░реНрд╖ 2024-25 рдореЗрдВ рдкреНрд░рддрд┐ рд╡реНрдпрдХреНрддрд┐ рдЖрдп тВ╣1,85,053 рдЕрдиреБрдорд╛рдирд┐рддред        

тЧП рд╡рд░реНрд╖ 2023-24 рдореЗрдВ рдпрд╣ тВ╣1,66,647 рдереАред                         

тЧП рд╡реГрджреНрдзрд┐ рджрд░ : 11.04%

рд░рд╛рдЬрд╕реНрдерд╛рди vs рднрд╛рд░рдд рдХреА рдкреНрд░рддрд┐рд╡реНрдпрдХреНрддрд┐ рдЖрдп (рдкреНрд░рдЪрд▓рд┐рдд рдХреАрдорддреЛрдВ рдкрд░)         тВ╣

рд╡рд░реНрд╖

2023-24

2024-25

рд░рд╛рдЬрд╕реНрдерд╛рди

166647

185053

рд╡реГрджреНрдзрд┐ рджрд░ (%)

11.08

11.04

рднрд╛рд░рдд

184205

200162

рд╡реГрджреНрдзрд┐ рджрд░ (%)

8.7

8.7

рдиреЛрдЯ: рд╡рд░реНрд╖ 2023-24  рд╕рдВрд╢реЛрдзрд┐рдд рдЕрдиреБрдорд╛рди I рдПрд╡рдВ рд╡рд░реНрд╖ 2024-25  рдореЗрдВ рдЕрдЧреНрд░рд┐рдо рдЕрдиреБрдорд╛рди

рд╕реНрдерд┐рд░ (2011-12) рдХреАрдорддреЛрдВ рдкрд░

тЧП рд╡рд░реНрд╖ 2024-25 рдореЗрдВ рдкреНрд░рддрд┐ рд╡реНрдпрдХреНрддрд┐ рдЖрдп тВ╣96,638 рдЕрдиреБрдорд╛рдирд┐рддред                            

тЧП рд╡рд░реНрд╖ 2023-24 рдореЗрдВ рдпрд╣ тВ╣90,414 рдереАред                            

тЧП рд╡реГрджреНрдзрд┐ рджрд░ : 6.88%

        рд░рд╛рдЬрд╕реНрдерд╛рди vs рднрд╛рд░рдд рдХреА рдкреНрд░рддрд┐рд╡реНрдпрдХреНрддрд┐ рдЖрдп (рд╕реНрдерд┐рд░ рдХреАрдорддреЛрдВ рдкрд░) тВ╣ 

рд╡рд░реНрд╖

2023-24

2024-25

рд░рд╛рдЬрд╕реНрдерд╛рди

90414

96638

рд╡реГрджреНрдзрд┐ рджрд░ (%)

6.89

6.88

рднрд╛рд░рдд

106744

112358

рд╡реГрджреНрдзрд┐ рджрд░ (%)

7.4

5.3

рдиреЛрдЯ: рд╡рд░реНрд╖ 2023-24  рд╕рдВрд╢реЛрдзрд┐рдд рдЕрдиреБрдорд╛рди I рдПрд╡рдВ рд╡рд░реНрд╖ 2024-25  рдореЗрдВ рдЕрдЧреНрд░рд┐рдо рдЕрдиреБрдорд╛рди

рдЬрд┐рд▓реЗрд╡рд╛рд░ рдкреНрд░рддрд┐ рд╡реНрдпрдХреНрддрд┐ рдЖрдп (рдкреНрд░рддрд┐ рд╡реНрдпрдХреНрддрд┐ рд╢реБрджреНрдз рдЬрд┐рд▓рд╛ рдШрд░реЗрд▓реВ рдЙрддреНрдкрд╛рдж)

     рдкреНрд░рдЪрд▓рд┐рдд рдХреАрдорддреЛрдВ рдкрд░ (рд╢реАрд░реНрд╖ 5 рдЬрд┐рд▓реЗ (2023-24))     тВ╣

рдЬрд┐рд▓рд╛

2022-23

2023-24

рд╡реГрджреНрдзрд┐ рджрд░ (%)

рдЕрд▓рд╡рд░

211302

240808

13.96

рднреАрд▓рд╡рд╛рдбрд╝рд╛

210787

237076

12.47

рдЬрдпрдкреБрд░

210174

236666

12.61

рдЕрдЬрдореЗрд░

181802

205326

12.94

рдЬреИрд╕рд▓рдореЗрд░

177828

201054

13.06

 рдиреЛрдЯ- рд╕рдХрд▓ рдЬрд┐рд▓рд╛ рдШрд░реЗрд▓реВ рдЙрддреНрдкрд╛рдж рдЕрдиреБрдорд╛рди 10 рдЬреБрд▓рд╛рдИ,2024 рдХреЛ рдЬрд╛рд░реА рд░рд╛рдЬреНрдп рдХреЗ GSDP рдЕрдЧреНрд░рд┐рдо рдЕрдиреБрдорд╛рди=II рдкрд░ рдЖрдзрд╛рд░рд┐рддред

рд╕реНрдерд┐рд░ (2011-12) рдХреАрдорддреЛрдВ рдкрд░ (рд╢реАрд░реНрд╖ 5 рдЬрд┐рд▓реЗ (2023-24)) тВ╣

рдЬрд┐рд▓рд╛

2022-23

2023-24

рд╡реГрджреНрдзрд┐ рджрд░ (%)

рдЕрд▓рд╡рд░

131635

147849

12.32

рдЬрдпрдкреБрд░

122297

134241

9.77

рд░рд╛рдЬрд╕рдордВрдж

107035

113514

6.05

рднреАрд▓рд╡рд╛рдбрд╝рд╛

103334

112743

9.11

рдЬреИрд╕рд▓рдореЗрд░

106193

109364

2.99

рдиреЛрдЯ- рд╕рдХрд▓ рдЬрд┐рд▓рд╛ рдШрд░реЗрд▓реВ рдЙрддреНрдкрд╛рдж рдЕрдиреБрдорд╛рди 10 рдЬреБрд▓рд╛рдИ,2024 рдХреЛ рдЬрд╛рд░реА рд░рд╛рдЬреНрдп рдХреЗ GSDP рдЕрдЧреНрд░рд┐рдо рдЕрдиреБрдорд╛рди=II рдкрд░ рдЖрдзрд╛рд░рд┐рддред

рд╕рдХрд▓ рд░рд╛рдЬреНрдп рдореВрд▓реНрдп рд╡рд░реНрдзрди

(Gross State Value Added - GSVA)

рдкреНрд░рдЪрд▓рд┐рдд рдмреБрдирд┐рдпрд╛рджреА рдХреАрдорддреЛрдВ рдкрд░  рд╡рд░реНрд╖ 2024-25 рдХреЗ рдЕрдиреБрдорд╛рди

тЧП рдХреБрд▓ рд╕рдХрд▓ рд░рд╛рдЬреНрдп рдореВрд▓реНрдп рд╡рд░реНрдзрди (GSVA)

тВ╣15.70 рд▓рд╛рдЦ рдХрд░реЛрдбрд╝ (10.83% рд╡реГрджреНрдзрд┐)

рдХреНрд╖реЗрддреНрд░рд╡рд╛рд░ рдпреЛрдЧрджрд╛рди (%)

рдХреНрд╖реЗрддреНрд░рд╡рд╛рд░ рд╡реГрджреНрдзрд┐ рджрд░ (%)

рдХреГрд╖рд┐ рдХреНрд╖реЗрддреНрд░

26.92%

рдХреГрд╖рд┐ рдХреНрд╖реЗрддреНрд░

11.44%

рдЙрджреНрдпреЛрдЧ рдХреНрд╖реЗрддреНрд░

27.16%

рдЙрджреНрдпреЛрдЧ рдХреНрд╖реЗрддреНрд░

7.88%

рд╕реЗрд╡рд╛ рдХреНрд╖реЗрддреНрд░

45.92%

рд╕реЗрд╡рд╛ рдХреНрд╖реЗрддреНрд░

12.29%

рд╕реЗрд╡рд╛ рдХреНрд╖реЗрддреНрд░ рдкреНрд░рдореБрдЦ рдпреЛрдЧрджрд╛рдирдХрд░реНрддрд╛, рдХреГрд╖рд┐ рдПрд╡рдВ рдЙрджреНрдпреЛрдЧ рдореЗрдВ рднреА рд╡реГрджреНрдзрд┐ред

Public Finance & Growth Study Note Diagram 3

рд╕реНрдерд┐рд░ (2011-12) рдмреБрдирд┐рдпрд╛рджреА рдХреАрдорддреЛрдВ рдкрд░ - 2024-25 рдЕрдиреБрдорд╛рди

тЧП рдХреБрд▓ рд╕рдХрд▓ рд░рд╛рдЬреНрдп рдореВрд▓реНрдп рд╡рд░реНрдзрди (GSVA) тАУ

тВ╣8.22 рд▓рд╛рдЦ рдХрд░реЛрдбрд╝ (6.29% рд╡реГрджреНрдзрд┐)

рдХреНрд╖реЗрддреНрд░рд╡рд╛рд░ рдпреЛрдЧрджрд╛рди (%)

рдХреНрд╖реЗрддреНрд░рд╡рд╛рд░ рд╡реГрджреНрдзрд┐ рджрд░ (%)

рдХреГрд╖рд┐ рдХреНрд╖реЗрддреНрд░

26.54%

рдХреГрд╖рд┐ рдХреНрд╖реЗрддреНрд░

5.05%

рдЙрджреНрдпреЛрдЧ рдХреНрд╖реЗрддреНрд░

28.39%

рдЙрджреНрдпреЛрдЧ рдХреНрд╖реЗрддреНрд░

5.77%

рд╕реЗрд╡рд╛ рдХреНрд╖реЗрддреНрд░

45.07%

рд╕реЗрд╡рд╛ рдХреНрд╖реЗрддреНрд░

7.38%

рд╕реЗрд╡рд╛ рдХреНрд╖реЗрддреНрд░ рд╕рдмрд╕реЗ рдмрдбрд╝рд╛ рдпреЛрдЧрджрд╛рдирдХрд░реНрддрд╛, рдЙрджреНрдпреЛрдЧ рдХреНрд╖реЗрддреНрд░ рдХреА рд╕реНрдерд┐рд░ рд╡реГрджреНрдзрд┐ред

рд╕рдХрд▓ рд╕реНрдерд╛рдИ рдкреВрдБрдЬреА рдирд┐рд░реНрдорд╛рдг

(Gross Fixed Capital Formation - GFCF) -

тЧП рд╕рдХрд▓ рд╕реНрдерд╛рдИ рдкреВрдБрдЬреА рдирд┐рд░реНрдорд╛рдг (GFCF) тАУ рджреАрд░реНрдШрдХрд╛рд▓рд┐рдХ рдЖрд░реНрдерд┐рдХ рд╡реГрджреНрдзрд┐ рдФрд░ рд╡рд┐рдХрд╛рд╕ рдХрд╛ рдкреНрд░рдореБрдЦ рд╕рдВрдХреЗрддрдХред

тЧП рдЕрдЪрд▓ рд╕рдВрдкрддреНрддрд┐рдпреЛрдВ рдореЗрдВ рдирд┐рд╡реЗрд╢ (рдмреБрдирд┐рдпрд╛рджреА рдврд╛рдБрдЪрд╛, рд╡рд┐рдирд┐рд░реНрдорд╛рдг, рдХреГрд╖рд┐, рд╕реЗрд╡рд╛рдПрдБ) рдЖрд░реНрдерд┐рдХ рд╡рд┐рдХрд╛рд╕ рдХреЛ рджрд░реНрд╢рд╛рддрд╛ рд╣реИред

тЧП рдЙрддреНрдкрд╛рджрдХрддрд╛ рд╡реГрджреНрдзрд┐, рд░реЛрдЬрдЧрд╛рд░ рд╕реГрдЬрди рдФрд░ рдкреНрд░рддрд┐рд╕реНрдкрд░реНрдзрд╛рддреНрдордХрддрд╛ рд╕реБрдзрд╛рд░ рдХреЗ рд▓рд┐рдП GFCF рдмрдврд╝рд╛рдирд╛ рдЖрд╡рд╢реНрдпрдХред

рд╡рд░реНрд╖ 2023-24 рдХреЗ рдЖрдБрдХрдбрд╝реЗ  (рдкреНрд░рдЪрд▓рд┐рдд рдХреАрдорддреЛрдВ рдкрд░)

тЧП рдХреБрд▓ рд╕рдВрдкрддреНрддрд┐рдпрд╛рдБ: тВ╣4,48,061 рдХрд░реЛрдбрд╝

тЧП рд╕рдХрд▓ рд░рд╛рдЬреНрдп рдШрд░реЗрд▓реВ рдЙрддреНрдкрд╛рдж (GSDP) рдореЗрдВ рдпреЛрдЧрджрд╛рди: 29.45%

тЧП рд╡реГрджреНрдзрд┐ рджрд░: 11.65% (2022-23 рдХреА рддреБрд▓рдирд╛ рдореЗрдВ)

тЧП рдирд┐рдЬреА рдХреНрд╖реЗрддреНрд░ рдХрд╛ рдпреЛрдЧрджрд╛рди: 78.27%

тЧП рд╕рд╛рд░реНрд╡рдЬрдирд┐рдХ рдХреНрд╖реЗрддреНрд░ рдХрд╛ рдпреЛрдЧрджрд╛рди: 21.73%

тЧП рд░рд╛рдЬрд╕реНрдерд╛рди рдореЗрдВ рдмреБрдирд┐рдпрд╛рджреА рдврд╛рдБрдЪреЗ рдФрд░ рдФрджреНрдпреЛрдЧрд┐рдХ рд╡рд┐рдХрд╛рд╕ рдореЗрдВ рдордЬрдмреВрдд рдирд┐рд╡реЗрд╢ рдкреНрд░рд╡реГрддреНрддрд┐ред

рдереЛрдХ рдореВрд▓реНрдп рд╕реВрдЪрдХрд╛рдВрдХ-

тЧП рд░рд╛рдЬреНрдп рдХрд╛ рд╕рд╛рдорд╛рдиреНрдп рдереЛрдХ рдореВрд▓реНрдп рд╕реВрдЪрдХрд╛рдВрдХ (рдЖрдзрд╛рд░ рд╡рд░реНрд╖ 1999-2000 = 100) рд╡рд░реНрд╖ 2023 рдореЗрдВ 387.90 рд╕реЗ рдмреЭрдХрд░ рд╡рд░реНрд╖ 2024 рдореЗрдВ 394.68 рд░рд╣рд╛ рд╣реИ рдЬреЛ рдХрд┐ 1.75 % рдХреА рд╡реГрджреНрдзрд┐ рджрд░реНрд╢рд╛рддрд╛ рд╣реИред

рд╡рд╕реНрддреБ

рд╡рд╕реНрддреБрдУрдВ рдХреА рд╕рдВрдЦреНрдпрд╛

рд╡рд╕реНрддреБрдУрдВ рдХрд╛ рднрд╛рд░рд╛рдВрдХрди

рдкреНрд░рд╛рдердорд┐рдХ рд╡рд╕реНрддреБрдПрдБ

75

33.894

рд╡рд┐рдирд┐рд░реНрдорд┐рдд рдЙрддреНрдкрд╛рдж

69

49.853

рдИрдВрдзрди, рд╢рдХреНрддрд┐, рдкреНрд░рдХрд╛рд╢

рдПрд╡рдВ рдЙрдкрд╕реНрдиреЗрд╣рдХ

10

16.253

рдХреБрд▓

154

100

рдЙрдкрднреЛрдХреНрддрд╛ рд╕реВрдЪрдХрд╛рдВрдХ-

тЧП рд╡рд░реНрддрдорд╛рди рдореЗрдВ  рдЙрдкрднреЛрдХреНрддрд╛ рдореВрд▓реНрдп рд╕реВрдЪрдХрд╛рдВрдХ рдорд╛рд╣ рд╕рд┐рддрдореНрдмрд░, 2020 рд╕реЗ рдЖрдзрд╛рд░ рд╡рд░реНрд╖ 2016=100 рдкрд░ рдЬрд╛рд░реА рдХрд┐рдП рдЬрд╛ рд░рд╣реЗ рд╣реИрдВ, рдЬрд┐рд╕рдореЗрдВ рд░рд╛рдЬреНрдп рдореЗрдВ рдЕрдЬрдореЗрд░ рдХреЗрдиреНрджреНрд░ рдХреЗ рд╕реНрдерд╛рди рдкрд░ рдЕрд▓рд╡рд░ рдХреЗрдиреНрджреНрд░ рдХреЛ рд╢рд╛рдорд┐рд▓ рдХрд┐рдпрд╛ рдЧрдпрд╛ рд╣реИред

тЧП рдЙрдкрднреЛрдХреНрддрд╛ рдореВрд▓реНрдп рд╕реВрдЪрдХрд╛рдВрдХ (CPI) тАУ рдЪрдпрдирд┐рдд рд╡рд╕реНрддреБрдУрдВ рдПрд╡рдВ рд╕реЗрд╡рд╛рдУрдВ рдХреЗ рдЦреБрджрд░рд╛ рдореВрд▓реНрдпреЛрдВ рдореЗрдВ рдмрджрд▓рд╛рд╡ рдХреЛ рдорд╛рдкрдиреЗ рдХрд╛ рдкреИрдорд╛рдирд╛ред

тЧП рдореБрджреНрд░рд╛рд╕реНрдлреАрддрд┐ (Inflation) рдорд╛рдкрди рд╣реЗрддреБ рдорд╣рддреНрддреНрд╡рдкреВрд░реНрдг тАУ рдЙрдкрднреЛрдХреНрддрд╛ рдХреА рдХреНрд░рдп рд╢рдХреНрддрд┐ рдФрд░ рдЬреАрд╡рди рд╕реНрддрд░ рдХреЛ рдкреНрд░рднрд╛рд╡рд┐рдд рдХрд░рддрд╛ рд╣реИред

тЧП рд╕рд░рдХрд╛рд░ рдереЛрдХ рдореВрд▓реНрдп рд╕реВрдЪрдХрд╛рдВрдХ (WPI) рдХреА рддреБрд▓рдирд╛ рдореЗрдВ CPI рдХреЛ рдЕрдзрд┐рдХ рдорд╣рддреНрддреНрд╡ рджреЗрддреА рд╣реИред

рдкреНрд░рдХрд╛рд░ рдПрд╡рдВ рдкреНрд░рдХрд╛рд╢рди рд╕рдВрд╕реНрдерд╛рдПрдБ

тЧП рдФрджреНрдпреЛрдЧрд┐рдХ рд╢реНрд░рдорд┐рдХреЛрдВ рд╣реЗрддреБ (CPI-IW) тАУ рд╢реНрд░рдо рдмреНрдпреВрд░реЛ, рдЪрдВрдбреАрдЧрдврд╝ред

тЧП рдХреГрд╖рд┐ рд╢реНрд░рдорд┐рдХреЛрдВ рд╣реЗрддреБ (CPI-AL) тАУ рд╢реНрд░рдо рдмреНрдпреВрд░реЛ, рдЪрдВрдбреАрдЧрдврд╝ред

тЧП рдЧреНрд░рд╛рдореАрдг рд╢реНрд░рдорд┐рдХреЛрдВ рд╣реЗрддреБ (CPI-RL) тАУ рд╢реНрд░рдо рдмреНрдпреВрд░реЛ, рдЪрдВрдбреАрдЧрдврд╝ред

тЧП рдЧреНрд░рд╛рдореАрдг, рд╢рд╣рд░реА рдПрд╡рдВ рд╕рдВрдпреБрдХреНрдд (CPI-RU & C) тАУ рд░рд╛рд╖реНрдЯреНрд░реАрдп рд╕рд╛рдВрдЦреНрдпрд┐рдХреАрдп рдХрд╛рд░реНрдпрд╛рд▓рдп (NSO), рдирдИ рджрд┐рд▓реНрд▓реАред

рдФрджреНрдпреЛрдЧрд┐рдХ рд╢реНрд░рдорд┐рдХреЛрдВ рдХреЗ рд▓рд┐рдП рдЙрдкрднреЛрдХреНрддрд╛ рдореВрд▓реНрдп рд╕реВрдЪрдХрд╛рдВрдХ (CPI-IW)

тЧП рд▓рдХреНрд╖рд┐рдд рд╕рдореВрд╣ тАУ рдХрд╛рд░рдЦрд╛рдирд╛, рдЦрдирди, рдкрд░рд┐рд╡рд╣рди, рд░реЗрд▓рд╡реЗ, рд╡рд┐рджреНрдпреБрдд рдЖрджрд┐ рдХреНрд╖реЗрддреНрд░реЛрдВ рдХреЗ рд╢реНрд░рдорд┐рдХред

тЧП рдорд╣рдВрдЧрд╛рдИ рднрддреНрддрд╛ рдирд┐рд░реНрдзрд╛рд░рдг рд╣реЗрддреБ рдЙрдкрдпреЛрдЧреАред

тЧП рдЖрдзрд╛рд░ рд╡рд░реНрд╖: 2016 = 100 (рдкрд╣рд▓реЗ 2001 = 100)ред

тЧП рд░рд╛рдЬрд╕реНрдерд╛рди рдХреЗ рдФрджреНрдпреЛрдЧрд┐рдХ рдХреЗрдВрджреНрд░: рдЕрд▓рд╡рд░, рднреАрд▓рд╡рд╛рдбрд╝рд╛, рдЬрдпрдкреБрд░ред

рд╡реГрджреНрдзрд┐ (рдирд╡рдВрдмрд░ 2024 рддрдХ, 2023 рдХреА рддреБрд▓рдирд╛ рдореЗрдВ):

рдЕрд▓рд╡рд░

4.47%

рднреАрд▓рд╡рд╛рдбрд╝рд╛

1.06%

рдЬрдпрдкреБрд░

0.79%

рдЕрдЦрд┐рд▓ рднрд╛рд░рдд

3.67%

рдХреГрд╖рд┐ рд╢реНрд░рдорд┐рдХреЛрдВ рд╣реЗрддреБ рдЙрдкрднреЛрдХреНрддрд╛ рдореВрд▓реНрдп рд╕реВрдЪрдХрд╛рдВрдХ (CPI-AL)

тЧП рдЖрдзрд╛рд░ рд╡рд░реНрд╖: 1986-87 = 100

тЧП рд╡рд░реНрд╖ 2024-25 рдХреЗ рд▓рд┐рдП-

рд╡рд░реНрд╖ 2024-25 рдХреЗ рд▓рд┐рдП

рднрд╛рд░рдд (рдЦрд╛рджреНрдп рд╕рдореВрд╣) тАУ 1251

рд╕рд╛рдорд╛рдиреНрдп рд╕реВрдЪрдХрд╛рдВрдХ тАУ 1308

рд░рд╛рдЬрд╕реНрдерд╛рди (рдЦрд╛рджреНрдп рд╕рдореВрд╣) тАУ 1402

рд╕рд╛рдорд╛рдиреНрдп рд╕реВрдЪрдХрд╛рдВрдХ тАУ 11383

рд╕рд╛рдорд╛рдиреНрдп рдЙрдкрднреЛрдХреНрддрд╛ рдореВрд▓реНрдп рд╕реВрдЪрдХрд╛рдВрдХ (CPI - рдЧреНрд░рд╛рдореАрдг, рд╢рд╣рд░реА, рд╕рдВрдпреБрдХреНрдд)

тЧП рдкреНрд░рдХрд╛рд╢рди: рд░рд╛рд╖реНрдЯреНрд░реАрдп рд╕рд╛рдВрдЦреНрдпрд┐рдХреАрдп рдХрд╛рд░реНрдпрд╛рд▓рдп (NSO)ред

тЧП рдЖрдзрд╛рд░ рд╡рд░реНрд╖: 2012 = 100

тЧП рдЬрдирд╡рд░реА 2015 рд╕реЗ рдирд┐рдпрдорд┐рдд рд░реВрдк рд╕реЗ рдЬрд╛рд░реА рдХрд┐рдпрд╛ рдЬрд╛ рд░рд╣рд╛ рд╣реИред

тЧП CPI рдХрд╛ рдЙрдкрдпреЛрдЧ рдорд╣рдБрдЧрд╛рдИ рдорд╛рдкрди, рд╡реЗрддрди рд╕рдВрд╢реЛрдзрди рдФрд░ рдиреАрддрд┐рдЧрдд рдирд┐рд░реНрдгрдпреЛрдВ рдореЗрдВ рдорд╣рддреНрддреНрд╡рдкреВрд░реНрдг рднреВрдорд┐рдХрд╛ рдирд┐рднрд╛рддрд╛ рд╣реИред

рд░рд╛рдЬрдХреЛрд╖реАрдп рдкреНрд░рдмрдиреНрдзрди

рд╡рд┐рддреНрддреАрдп рд╕реНрдерд┐рддрд┐ (2023-24) рдХреЗ рдкреНрд░рдореБрдЦ рдмрд┐рдВрджреБ:

рд░рд╛рдЬрд╕реНрд╡ рдШрд╛рдЯрд╛:

тЧП рдЕрдиреБрдорд╛рдирд┐рдд тВ╣30,072 рдХрд░реЛрдбрд╝ рдХреА рддреБрд▓рдирд╛ рдореЗрдВ рд╡рд╛рд╕реНрддрд╡рд┐рдХ тВ╣38,955 рдХрд░реЛрдбрд╝ рд░рд╣рд╛ред

рд░рд╛рдЬрдХреЛрд╖реАрдп рдШрд╛рдЯрд╛:

тЧП рдЕрдиреБрдорд╛рдирд┐рдд тВ╣65,082 рдХрд░реЛрдбрд╝ рдХреА рддреБрд▓рдирд╛ рдореЗрдВ рд╡рд╛рд╕реНрддрд╡рд┐рдХ тВ╣65,580 рдХрд░реЛрдбрд╝ рд░рд╣рд╛ред

тЧП рд╕рдХрд▓ рд░рд╛рдЬреНрдп рдШрд░реЗрд▓реВ рдЙрддреНрдкрд╛рдж (GSDP) рдХреЗ рдЕрдиреБрдкрд╛рдд рдореЗрдВ 4.31%ред

тЧП рдЗрд╕рдореЗрдВ рдЕрддрд┐рд░рд┐рдХреНрдд рдЙрдзрд╛рд░реА рд╕реАрдорд╛ (0.50%), рд╡рд┐рджреНрдпреБрдд рдХреНрд╖реЗрддреНрд░ (0.56%) рдПрд╡рдВ рдкреВрдБрдЬреАрдЧрдд  рд╡реНрдпрдп рдХреЗ рд▓рд┐рдП 50 рд╡рд░реНрд╖реАрдп рдЛрдг рд╢рд╛рдорд┐рд▓ред

рдкреНрд░рд╛рдкреНрддрд┐рдпреЛрдВ рдХреА рдкреНрд░рд╡реГрддреНрддрд┐ (2023-24):

тЧП рд░рд╛рдЬрд╕реНрд╡ рдкреНрд░рд╛рдкреНрддрд┐рдпрд╛рдБ: рдЧрдд рд╡рд░реНрд╖ рдХреА рддреБрд▓рдирд╛ рдореЗрдВ 4.25% рд╡реГрджреНрдзрд┐ред    

тЧП  рд░рд╛рдЬреНрдп рдХрд╛ рд╕реНрд╡рдпрдВ рдХрд╛ рдХрд░ рд░рд╛рдЬрд╕реНрд╡: 7.72% рд╡реГрджреНрдзрд┐ред

рдореБрдЦреНрдп рдХрд░реЛрдВ рдореЗрдВ рд╡реГрджреНрдзрд┐:                                                

тЧП SGST: 12.50%

тЧП рдореБрджреНрд░рд╛рдВрдХ рдПрд╡рдВ рдкрдВрдЬреАрдХрд░рдг рд╢реБрд▓реНрдХ: 12.12%                             

тЧП рд╡рд┐рджреНрдпреБрдд рдХрд░ рдПрд╡рдВ рд╢реБрд▓реНрдХ: 11.16%

тЧП рд╡рд╛рд╣рди рдХрд░: 9.39%                                                          

тЧП рдмрд┐рдХреНрд░реА рдХрд░: 3.28%

тЧП рд╡реНрдпрдп рдХреА рдкреНрд░рд╡реГрддреНрддрд┐ (2023-24):                                            

тЧП рд░рд╛рдЬрд╕реНрд╡ рдкреНрд░рд╛рдкреНрддрд┐рдпреЛрдВ рдХрд╛ рдпреЛрдЧрджрд╛рди: 75.49%

рдпреЛрдЬрдирд╛рдУрдВ рдкрд░ рд╡реНрдпрдп:

тЧП тВ╣1,56,867 рдХрд░реЛрдбрд╝ (10.27% рд╡реГрджреНрдзрд┐)

тЧП рд╡реЗрддрди рдПрд╡рдВ рдордЬрджреВрд░реА рд╡реНрдпрдп: рдХреБрд▓ рд░рд╛рдЬрд╕реНрд╡ рд╡реНрдпрдп рдХрд╛ 36.15% (рдкреЗрдВрд╢рди рд╡ рдмреНрдпрд╛рдЬ рдХреЛ рдЫреЛрдбрд╝рдХрд░)ред

тЧП рд╡рд┐рдХрд╛рд╕рд╛рддреНрдордХ рд╡реНрдпрдп: тВ╣1,91,190 рдХрд░реЛрдбрд╝ (71.0% рд╕рдордЧреНрд░ рд╡реНрдпрдп рдХрд╛ рд╣рд┐рд╕реНрд╕рд╛)ред

рдкреВрдБрдЬреАрдЧрдд  рдкрд░рд┐рд╡реНрдпрдп (2023-24):

тЧП тВ╣26,646 рдХрд░реЛрдбрд╝ (рдкрд┐рдЫрд▓реЗ рд╡рд░реНрд╖ рдХреА рддреБрд▓рдирд╛ рдореЗрдВ 34.6% рд╡реГрджреНрдзрд┐)ред

рд░рд╛рдЬрдХреЛрд╖реАрдп рджреЗрдирджрд╛рд░рд┐рдпрд╛рдБ (рдЛрдг рдПрд╡рдВ рдЕрдиреНрдп рджрд╛рдпрд┐рддреНрд╡) (2023-24):

тЧП рдорд╛рд░реНрдЪ 2023: тВ╣5,05,574 рдХрд░реЛрдбрд╝ред

тЧП рдорд╛рд░реНрдЪ 2024: тВ╣5,71,639 рдХрд░реЛрдбрд╝ (13.07% рд╡реГрджреНрдзрд┐)ред

тЧП рд╕рдВрд╢реЛрдзрд┐рдд рдЛрдг рд░рд╛рд╢рд┐: тВ╣5,43,964 рдХрд░реЛрдбрд╝ (GSDP рдХрд╛ 35.75%)ред

тЧП рдореБрдЦреНрдп рдШрдЯрдХ:

тЧП рдЖрдВрддрд░рд┐рдХ рдЛрдг: тВ╣3,99,858 рдХрд░реЛрдбрд╝ред                                

тЧП рдХреЗрдВрджреНрд░ рд╕рд░рдХрд╛рд░ рд╕реЗ рдЛрдг: тВ╣46,794 рдХрд░реЛрдбрд╝ред

тЧП рд░рд╛рдЬреНрдп рдмреАрдорд╛ рдПрд╡рдВ рдкреНрд░рд╛рд╡рдзрд╛рдпреА рдирд┐рдзрд┐: тВ╣70,219 рдХрд░реЛрдбрд╝ред          

тЧП рдЖрд░рдХреНрд╖рд┐рдд рдирд┐рдзрд┐ рдПрд╡рдВ рдЬрдорд╛: тВ╣54,768 рдХрд░реЛрдбрд╝ред

рд░рд╛рдЬрдХреЛрд╖реАрдп рд╕рдореЗрдХрди:

тЧП рд░рд╛рдЬрд╕реНрд╡ рдкреНрд░рд╛рдкреНрддрд┐рдпреЛрдВ рдХрд╛ рдЕрдиреБрдкрд╛рдд: 281.21%ред

тЧП рд╕реНрд╡рдпрдВ рдХреЗ рд░рд╛рдЬрд╕реНрд╡ (рдХрд░ рдПрд╡рдВ рдЧреИрд░-рдХрд░) рдХрд╛ 5.07 рдЧреБрдирд╛ред

тЧП GSDP рдХрд╛ 37.57% (рдЕрддрд┐рд░рд┐рдХреНрдд рдЛрдг рд░рд╣рд┐рдд 35.75%)

тЧП рд░рд╛рдЬреНрдп рдХреА рд╡рд┐рддреНрддреАрдп рд╕реНрдерд┐рд░рддрд╛ рдХреЗ рд▓рд┐рдП рд░рд╛рдЬрд╕реНрд╡ рд╕реБрдзрд╛рд░, рдЦрд░реНрдЪ рдирд┐рдпрдВрддреНрд░рдг рдПрд╡рдВ рдкреВрдБрдЬреАрдЧрдд  рдирд┐рд╡реЗрд╢ рдЖрд╡рд╢реНрдпрдХред

тЧП рд╡рд░реНрд╖ 2024-25 рдореЗрдВ рд╕реНрдХреАрдорд╡рд╛рд░ рдкрд░рд┐рд╡реНрдпрдп тВ╣2,09,633.99 рдХрд░реЛреЬ рд░рдЦрд╛ рдЧрдпрд╛ред

рд╕реНрдХреАрдорд╡рд╛рд░ рдкрд░рд┐рд╡реНрдпрдп рдХрд╛ рдорджрд╡рд╛рд░  рдЖрд╡рдВрдЯрди 2024-25

рдХреНрд░.рд╕.

рдореБрдЦреНрдп рд╡рд┐рдХрд╛рд╕ рдордж/рдХреНрд╖реЗрддреНрд░

рд░рд╛рд╢рд┐

рдкреНрд░рддрд┐рд╢рдд

1.

рдХреГрд╖рд┐ рдПрд╡рдВ рд╕рдореНрдмрджреНрдз рд╕реЗрд╡рд╛рдПрдБ

12239.00

5.84

2.

рдЧреНрд░рд╛рдореАрдг рд╡рд┐рдХрд╛рд╕

20233.86

9.65

3.

рд╡рд┐рд╢реЗрд╖ рдХреНрд╖реЗрддреНрд░реАрдп рдХрд╛рд░реНрдпрдХреНрд░рдо

309.88

0.15

4.

рд╕рд┐рдВрдЪрд╛рдИ рдПрд╡рдВ рдмрд╛реЭ рдирд┐рдпрдВрддреНрд░рдг

7419.29

3.54

5.

рдКрд░реНрдЬрд╛

29631.34

14.13

6.

рдЙрджреНрдпреЛрдЧ рдПрд╡рдВ рдЦрдирд┐рдЬ

2199.79

1.05

7.

рдкрд░рд┐рд╡рд╣рди

13367.28

6.38

8.

рд╡реИрдЬреНрдЮрд╛рдирд┐рдХ рд╕реЗрд╡рд╛рдПрдБ рдПрд╡рдВ рдЕрдиреБрд╕рдВрдзрд╛рди

30.79

0.01

9.

рд╕рд╛рдорд╛рдЬрд┐рдХ рдПрд╡рдВ рд╕рд╛рдореБрджрд╛рдпрд┐рдХ рд╕реЗрд╡рд╛рдПрдБ

114857.49

54.79

10.

рдЖрд░реНрдерд┐рдХ рд╕реЗрд╡рд╛рдПрдБ

4641.75

2.21

11.

рд╕рд╛рдорд╛рдиреНрдп рд╕реЗрд╡рд╛рдПрдБ

4703.53

2.25

рдпреЛрдЧ

209633.99

100

рдмреИрдВрдХрд┐рдВрдЧ рдФрд░ рдЖрд░реНрдерд┐рдХ рд╡рд┐рдХрд╛рд╕ рдореЗрдВ рдпреЛрдЧрджрд╛рди:

тЧП рд░рд╛рдЬрд╕реНрдерд╛рди рдХреЗ 2028-29 рддрдХ 350 рдмрд┐рд▓рд┐рдпрди рдбреЙрд▓рд░ рдХреА рдЕрд░реНрдерд╡реНрдпрд╡рд╕реНрдерд╛ рдмрдирдиреЗ рдХреЗ рд▓рдХреНрд╖реНрдп рдореЗрдВ рдмреИрдВрдХрд┐рдВрдЧ рдХреНрд╖реЗрддреНрд░ рдХреА рдЕрд╣рдо рднреВрдорд┐рдХрд╛ред

тЧП рдмреИрдВрдХреЛрдВ рдФрд░ рд╡рд┐рддреНрддреАрдп рд╕рдВрд╕реНрдерд╛рдиреЛрдВ рджреНрд╡рд╛рд░рд╛ рдЬрдорд╛ рд░рд╛рд╢рд┐ рдЬреБрдЯрд╛рдиреЗ рдФрд░ рд╡рд┐рднрд┐рдиреНрди рдХреНрд╖реЗрддреНрд░реЛрдВ рдХреЛ рдЛрдг рд╡рд┐рддрд░рд┐рдд рдХрд░рдиреЗ рдХреА рдкреНрд░рдХреНрд░рд┐рдпрд╛ рдХреЛ рдмрдврд╝рд╛рд╡рд╛ред

тЧП рдЖрдзрд╛рд░рднреВрдд рд╕рдВрд░рдЪрдирд╛ рд╡рд┐рдХрд╛рд╕ рдФрд░ рдирд┐рд░реНрдзрдирддрд╛ рдЙрдиреНрдореВрд▓рди рдХрд╛рд░реНрдпрдХреНрд░рдореЛрдВ рдХреЗ рд▓рд┐рдП рд╡рд┐рддреНрддреАрдп рд╕рд╣рд╛рдпрддрд╛ рдЙрдкрд▓рдмреНрдзред

тЧП рдбрд┐рдЬрд┐рдЯрд▓ рднреБрдЧрддрд╛рди, рд╡реНрдпрд╛рдкрд╛рд░ рд╕рдВрд╡рд╛рджрджрд╛рддрд╛ рдФрд░ рдкреНрд░рддреНрдпрдХреНрд╖ рд▓рд╛рдн рд╣рд╕реНрддрд╛рдВрддрд░рдг (DBT) рдпреЛрдЬрдирд╛рдУрдВ рд╕реЗ рд╡рд┐рддреНрддреАрдп рд╕реЗрд╡рд╛рдУрдВ рдХреА рдкреНрд░рднрд╛рд╡рд╢реАрд▓рддрд╛ рдореЗрдВ рд╡реГрджреНрдзрд┐ред

тЧП рдЧреНрд░рд╛рдореАрдг рдмреИрдВрдХреЛрдВ рджреНрд╡рд╛рд░рд╛ рдЧрд░реАрдмреА рд░реЗрдЦрд╛ рд╕реЗ рдиреАрдЪреЗ (BPL) рд░рд╣рдиреЗ рд╡рд╛рд▓реЗ рд╡рд░реНрдЧреЛрдВ рдХреЗ рдЙрддреНрдерд╛рди рдореЗрдВ рд╕рд╣рдпреЛрдЧред

A screenshot of a mobile phone

AI-generated content may be incorrect.

рдмреИрдВрдХрд┐рдВрдЧ рдЖрдБрдХрдбрд╝реЗ  (рд╕рд┐рддрдореНрдмрд░ 2023 - рд╕рд┐рддрдореНрдмрд░ 2024):

тЧП рдХреБрд▓ рдЬрдорд╛ рд░рд╛рд╢рд┐ рдореЗрдВ 11.36% рд╡реГрджреНрдзрд┐ (рдЕрдЦрд┐рд▓ рднрд╛рд░рддреАрдп рд╕реНрддрд░ рдкрд░ 11.38%)ред

тЧП рдЛрдг-рдЬрдорд╛ рдЕрдиреБрдкрд╛рдд: рд░рд╛рдЬрд╕реНрдерд╛рди рдореЗрдВ 86.92%, рдЕрдЦрд┐рд▓ рднрд╛рд░рддреАрдп рд╕реНрддрд░ рдкрд░ 79.32%ред

тЧП рдХреБрд▓ рдЛрдг рдореЗрдВ 13.76% рд╡реГрджреНрдзрд┐ (рдЕрдЦрд┐рд▓ рднрд╛рд░рддреАрдп рд╕реНрддрд░ рдкрд░ 12.40%)ред

тЧП рд░рд╛рдЬрд╕реНрдерд╛рди рдореЗрдВ рдкреНрд░рддрд┐ 9,660 рд╡реНрдпрдХреНрддрд┐рдпреЛрдВ рдкрд░ 1 рдмреИрдВрдХ рд╢рд╛рдЦрд╛ рдПрд╡рдВ рдФрд╕рддрди 40.12 рд╡рд░реНрдЧ рдХрд┐рдореА рдХреНрд╖реЗрддреНрд░ рдореЗрдВ 1 рд╢рд╛рдЦрд╛ред

рдбрд┐рдЬрд┐рдЯрд▓ рднреБрдЧрддрд╛рди рдореЗрдВ рдкреНрд░рдЧрддрд┐:

тЧП рдЬреВрди 2024: рд░рд╛рдЬрд╕реНрдерд╛рди рдХреЗ рд╕рднреА рдЬрд┐рд▓реЛрдВ рдХреЛ 100% рдбрд┐рдЬрд┐рдЯрд▓ рдмреИрдВрдХрд┐рдВрдЧ рдореЗрдВ рд╢рд╛рдорд┐рд▓ рдХрд┐рдпрд╛ рдЧрдпрд╛ред

тЧП рдЬрди рдЖрдзрд╛рд░ рдХрд╛рд░реНрдб рдзрд╛рд░рдХ рдЧреНрд░рд╛рдо рдкрдВрдЪрд╛рдпрдд рд╕реНрддрд░ рддрдХ рдбрд┐рдЬрд┐рдЯрд▓ рд╕реЗрд╡рд╛рдПрдБ рдкреНрд░рд╛рдкреНрдд рдХрд░ рд╕рдХрддреЗ рд╣реИрдВред

тЧП 90,000+ рдХрд┐рдпреЛрд╕реНрдХ / рдИ-рдорд┐рддреНрд░ / рдорд╛рдЗрдХреНрд░реЛ рдПрдЯреАрдПрдо рдбрд┐рдЬрд┐рдЯрд▓ рд▓реЗрди-рджреЗрди рдХреЛ рд╕рдХреНрд╖рдо рдмрдирд╛ рд░рд╣реЗ рд╣реИрдВред

тЧП рдИ-рдорд┐рддреНрд░: рдПрдХрд▓-рдЦрд┐рдбрд╝рдХреА рд╕реЗрд╡рд╛ рдордВрдЪ, рдореЛрдмрд╛рдЗрд▓ рд╡реЙрд▓реЗрдЯ (рдкреЗрдЯреАрдПрдо, рдПрдо-рдкреИрд╕рд╛) рд╕реЗ рдЬрди рдЖрдзрд╛рд░ рднреБрдЧрддрд╛рди рдкреНрд▓реЗрдЯрдлреЙрд░реНрдо рд╕реЗ рдПрдХреАрдХрд░рдгред

A diagram of a number of people

AI-generated content may be incorrect.

рд╡реНрдпрд╛рд╡рд╕рд╛рдпрд┐рдХ рд╕рдВрд╡рд╛рджрджрд╛рддрд╛ (рдмрд┐рдЬрдиреЗрд╕ рдХреЙрд░реЗрд╕реНрдкреЛрдВрдбреЗрдВрдЯ)

тЧП рд░рд╛рдЬреНрдп рдореЗрдВ 31 рджрд┐рд╕рдореНрдмрд░, 2024 рддрдХ 91,762 рд╡реНрдпрд╛рд╡рд╕рд╛рдпрд┐рдХ рд╕рдВрд╡рд╛рджрджрд╛рддрд╛ рдХрд╛рд░реНрдпрд░рдд рд╣реИрдВред

рд╕реНрдЯреИрдВрдб рдЕрдк рдЗрдВрдбрд┐рдпрд╛ рдпреЛрдЬрдирд╛

тЧП рдЕрдиреБрд╕реВрдЪрд┐рдд рдЬрд╛рддрд┐, рдЕрдиреБрд╕реВрдЪрд┐рдд рдЬрдирдЬрд╛рддрд┐ рдФрд░ рдорд╣рд┐рд▓рд╛ рдЙрджреНрдпрдорд┐рдпреЛрдВ рдХреЛ рдмрдврд╝рд╛рд╡рд╛ рджреЗрдиреЗ рдХреЗ рд▓рд┐рдП тВ╣10 рд▓рд╛рдЦ рд╕реЗ тВ╣1 рдХрд░реЛрдбрд╝ рддрдХ рдХрд╛ рдЛрдгред

тЧП рдЧреИрд░-рдХреГрд╖рд┐ рдХреНрд╖реЗрддреНрд░ рдореЗрдВ рд╣рд░рд┐рдд рдХреНрд╖реЗрддреНрд░ рдХреЗ рдЙрджреНрдпрдореЛрдВ рдХреА рд╕реНрдерд╛рдкрдирд╛ рдХреЗ рд▓рд┐рдП 7 рд╡рд░реНрд╖реЛрдВ рдореЗрдВ рдЛрдг рдЪреБрдХрд╛рдиреЗ рдХреА рд╕реБрд╡рд┐рдзрд╛ред

тЧП рднрд╛рд░рддреАрдп рд▓рдШреБ рдЙрджреНрдпреЛрдЧ рд╡рд┐рдХрд╛рд╕ рдмреИрдВрдХ (SIDBI) рджреНрд╡рд╛рд░рд╛ рд╡реЗрдм рдкреЛрд░реНрдЯрд▓ (standupmitra.in) рдХреА рд╕реНрдерд╛рдкрдирд╛ред

тЧП рдЕрдкреНрд░реИрд▓ 2024 рд╕реЗ 31 рджрд┐рд╕рдВрдмрд░, 2024 рддрдХ 2,675 рд▓рд╛рднрд╛рд░реНрдерд┐рдпреЛрдВ рдХреЛ тВ╣587.16 рдХрд░реЛрдбрд╝ рдХрд╛ рдЛрдг рд╕реНрд╡реАрдХреГрддред

рдкреНрд░рдзрд╛рдирдордВрддреНрд░реА рдЬрди-рдзрди рдпреЛрдЬрдирд╛ (PMJDY)

тЧП рд░рд╛рдЬрд╕реНрдерд╛рди рдореЗрдВ 3.67 рдХрд░реЛрдбрд╝ рдмреИрдВрдХ рдЦрд╛рддреЗ рдЦреЛрд▓реЗ рдЧрдПред

тЧП 31 рджрд┐рд╕рдВрдмрд░, 2024 рддрдХ 92.06% рдЦрд╛рддреЛрдВ рдХреЛ рдЖрдзрд╛рд░ рд╕реЗ рдЬреЛрдбрд╝рд╛ рдЧрдпрд╛ред

рдкреНрд░рдзрд╛рдирдордВрддреНрд░реА рдЬреАрд╡рди рдЬреНрдпреЛрддрд┐ рдмреАрдорд╛ рдпреЛрдЬрдирд╛ (PMJJBY) рдПрд╡рдВ

рдкреНрд░рдзрд╛рдирдордВрддреНрд░реА рд╕реБрд░рдХреНрд╖рд╛ рдмреАрдорд╛ рдпреЛрдЬрдирд╛ (PMSBY)

тЧП PMJJBY: 96.85 рд▓рд╛рдЦ рд▓реЛрдЧреЛрдВ рдХрд╛ рдмреАрдорд╛ рдирд╛рдорд╛рдВрдХрдиред

тЧП PMSBY: 238.07 рд▓рд╛рдЦ рд▓реЛрдЧреЛрдВ рдХрд╛ рдмреАрдорд╛ рдирд╛рдорд╛рдВрдХрдиред

рдЕрдЯрд▓ рдкреЗрдВрд╢рди рдпреЛрдЬрдирд╛ (APY)

тЧП рдЕрд╕рдВрдЧрдард┐рдд рдХреНрд╖реЗрддреНрд░ рдХреЗ рд╢реНрд░рдорд┐рдХреЛрдВ рдХреЗ рд▓рд┐рдП 18 рд╕реЗ 40 рд╡рд░реНрд╖ рдХреА рдЖрдпреБ рддрдХ рдирд╛рдорд╛рдВрдХрдиред

тЧП 60 рд╡рд░реНрд╖ рдХреА рдЙрдореНрд░ рдХреЗ рдмрд╛рдж тВ╣1,000 рд╕реЗ тВ╣5,000 рдкреНрд░рддрд┐рдорд╛рд╣ рддрдХ рдХреА рдкреЗрдВрд╢рдиред

тЧП 36.62 рд▓рд╛рдЦ рд╡реНрдпрдХреНрддрд┐рдпреЛрдВ рдХрд╛ рдирд╛рдорд╛рдВрдХрди рдкреВрд░рд╛ред

рдкреНрд░рдзрд╛рдирдордВрддреНрд░реА рдореБрджреНрд░рд╛ рдпреЛрдЬрдирд╛ (PMMY)

тЧП рд╡рд░реНрд╖ 2024-25 рдХреЗ рджреМрд░рд╛рди рдмреИрдВрдХреЛрдВ, NBFC рдФрд░ рдорд╛рдЗрдХреНрд░реЛрдлрд╛рдЗрдиреЗрдВрд╕ рд╕рдВрд╕реНрдерд╛рдиреЛрдВ рдХреЗ рдорд╛рдзреНрдпрдо рд╕реЗ рдЛрдг рд╡рд┐рддрд░рдгред

рдкреНрд░рддреНрдпрдХреНрд╖ рд▓рд╛рдн рдЕрдВрддрд░рдг (DBT) рдпреЛрдЬрдирд╛

тЧП рд░рд╛рдЬрд╕реНрдерд╛рди рдореЗрдВ 99 рд░рд╛рдЬреНрдп рдпреЛрдЬрдирд╛рдПрдБ рдПрд╡рдВ 51 рдХреЗрдВрджреНрд░ рдкреНрд░рд╛рдпреЛрдЬрд┐рдд рдпреЛрдЬрдирд╛рдПрдБ DBT рднрд╛рд░рдд рдкреЛрд░реНрдЯрд▓ рдкрд░ред

тЧП 2024-25 рдореЗрдВ рдЕрдм рддрдХ тВ╣3,14,385.88 рдХрд░реЛрдбрд╝ рдХрд╛ рдХреБрд▓ DBT рд▓реЗрдирджреЗрдиред

тЧП 5 рджрд┐рд╕рдВрдмрд░, 2024 рддрдХ 5.71 рдХрд░реЛрдбрд╝ рд▓рд╛рднрд╛рд░реНрдерд┐рдпреЛрдВ рдХреЛ тВ╣27,494.31 рдХрд░реЛрдбрд╝ рдХрд╛ DBT рднреБрдЧрддрд╛рдиред

рд╕рдорд╛рд╡реЗрд╢реА рд╡рд┐рдХрд╛рд╕ рдПрд╡рдВ рдЖрд░реНрдерд┐рдХ рд▓рдХреНрд╖реНрдп

тЧП рд╡рд░реНрд╖ 2028-29 рддрдХ рд░рд╛рдЬрд╕реНрдерд╛рди рдХреЛ 350 рдмрд┐рд▓рд┐рдпрди рдбреЙрд▓рд░ рдХреА рдЕрд░реНрдерд╡реНрдпрд╡рд╕реНрдерд╛ рдмрдирд╛рдиреЗ рдХрд╛ рд▓рдХреНрд╖реНрдпред

тЧП рд╡рд░реНрд╖ 2023 рдХреА рд╕реНрдерд┐рддрд┐ рдХреЗ рдЕрдиреБрд╕рд╛рд░ рд░рд╛рдЬрд╕реНрдерд╛рди рдХрд╛ рдмрд╣реБрдЖрдпрд╛рдореА рдЧрд░реАрдмреА рд╕реВрдЪрдХрд╛рдВрдХ (рдПрдо.рдкреА.рдЖрдИ.) 15.31 рдкреНрд░рддрд┐рд╢рдд (рдПрди.рдПрдл.рдПрдЪ.рдПрд╕.-5. 2019-21) рд╣реИ, рдЬреЛ рдХрд┐ рдПрди.рдПрдл.рдПрдЪ.рдПрд╕.-4 рд╡рд░реНрд╖ 2015-16 рдХреА рддреБрд▓рдирд╛ рдореЗрдВ 28.86 рдкреНрд░рддрд┐рд╢рдд рд╕реБрдзрд╛рд░ рдХреЛ рджрд░реНрд╢рд╛рддрд╛ рд╣реИред

тЧП рдмреБрдирд┐рдпрд╛рджреА рд╕реЗрд╡рд╛рдУрдВ рддрдХ рдкрд╣реБрдБрдЪ: рд╢рд┐рдХреНрд╖рд╛, рд╕реНрд╡рд╛рд╕реНрдереНрдп, рд░реЛрдЬрдЧрд╛рд░ рдФрд░ рдЖрд╡рд╛рд╕ рд╕реБрд╡рд┐рдзрд╛рдУрдВ рдХреЛ рдордЬрдмреВрдд рдХрд┐рдпрд╛ рдЬрд╛ рд░рд╣рд╛ рд╣реИред

Related Notes in Rajasthan Economy, Polity & Schemes